Kela Pazû

​İmparatorluk fermanıyla, eski Adana Valisi Halil Kâmil Paşa Kürdistan Genel Valisi olarak atanmış, Adana Valiliğine ise Ziya Paşa atanmıştır.

— Anatolikos Kyrykas’ta [Gazete] okuyoruz. «Erzincan’dan şöyle yazıyorlar: Kafkasya’dan kasten gönderildikleri tahmin edilen bazı kimseler, Kürtleri isyana ve Hristiyanlara karşı şiddet eylemlerine kışkırtmakla meşguldüler. Harput askeri komutanı, bir askeri birlikle çıktığı teftiş gezisinde çifte bir görevle görevlendirilmişti; birincisi, huzuru bozulmuş bazı bölgelere sükuneti geri getirmek, ikincisi ise vergilerin tahsilini kolaylaştırmaktı. Muhabir, her ikisinin de kolaylıkla başarılacağını ifade ediyor.»

KÜRDİSTAN'IN DOĞAL ZENGİNLİKLERİ İNCELEME SONUÇLARI LAÇİN, 12 Ağustos. (Muhabirimiz.) Son zamanlarda, ASSR (Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti) Yüksek Ekonomi Konseyi'nin (VSNKh) araştırma ekipleri tarafından Kürdistan Uyezdi'nde bir dizi maden yatağı incelemesi gerçekleştirilmiştir.

Bağdat, 16 Haziran 1776. ​Basra şehri Perslere teslim olduğundan beri, buradan sadece gizlice kaçan ve Sader Han'ın şehir sakinlerine ayrım gözetmeksizin sert davrandığını söyleyen birkaç kişiden haber alabiliyoruz, gerçi onları yok etme niyetinde olmadığı görülüyor. Nezer Ali Han tarafından bize karşı hiçbir düşmanlık eylemi yapılmadı. Sadece, vali olduğu Kermenşah yakınlarında on ila on iki bin kişilik bir birlikle kamp kurduğunu ve birliklerine Kürdistan ve bizim topraklarımızın sınırlarını işgal ettirdiğini biliyoruz.

— Kırım Savaşı’nın meşhur kadın savaşçısı Kara Kız veya diğer adıyla Kara Fatma, bir dönem Kürtlerden oluşan bir süvari birliğinin komutanıydı ve şu sıralar burada [İstanbul] ikamet etmektedir.

İSTANBUL. 25'i. - Geçtiğimiz hafta bazı Tatarlar, Toroslar civarındaki Reşid Paşa'nın karargahından bize iyi haberler getirdiler. O, sadece kışlık mevzilerinin tamamını korumayı başarmakla kalmadı, aynı zamanda Mehmet Ali'nin kışkırtmasıyla isyan eden Kürt kabilelerinin hareketlerini de boşa çıkardı.

OSMANLI İMPARATORLUĞU Yeni bir ferman; Türk veya reaya olsun, herhangi bir tebaanın, bir iyilik, lütuf veya adalet işlemi elde etmek amacıyla, bunu genellikle kamu görevlilerine rüşvet vererek talep etmesini kesin olarak yasaklamaktadır; ki bu görevlilerin de böyle bir amaçla para veya hediye almaları yasaktır. Gerek memurun kendisi gerekse bu tür entrikalara karışan banker veya sarraf, en ağır cezalarla tehdit edilmektedir.

1856 YILINDA BAZI GEZGİNLERİN ARARAT’A TIRMANIŞI Bazı meraklı İngilizler, Ağrı Dağı’na tırmanmayı arzu ederek, yanlarına iki hizmetçi, bir Osmanlı askeri ve yönetici tarafından verilen bir tavsiye mektubu alarak Beyazıt şehrinden yola çıktılar; [bu mektup] Ağrı Dağı Kürtlerinin reisi olan beyden, onları her türlü haydut saldırısına karşı koruması ve savunması içindi.

Theodosiopolis’ten (Erzurum) bildirildiğine göre, Genel Vali İsmail Paşa, Kürtler tarafından yakın zamanda gerçekleştirilen şiddet eylemleri hakkında araştırma yapmak üzere bazı üst düzey yetkililerle birlikte Muş’a hareket etti. Zatıalilerinin, Osmanlı Hükümeti tarafından, o göçebeleri gerek ikna yoluyla gerekse zor kullanarak yola getirmesi için talimatlandırıldığı söylenmektedir.

Kolera, geçtiğimiz Cumartesi gününden itibaren maalesef Konstantinopolis'te üzücü bir artış gösterdi. Kasımpaşa ve Hasköy'den çeşitli yerlere giden bulaşmış kişiler, hastalığı yaydılar. Salı günü her yerden 40 kolera ölümü bildirildi, vaka sayısı ise bilinmiyor.

Trabzon'dan "Konstantinopolis Gazetesi"ne yazıyorlar: Kürtler çeşitli yerlerde isyan ettiler; bir kesim bunun Rus parası ve Rus telkinleri sayesinde olduğunu söylerken, diğerleri ise bazı memurların baskı ve suistimallerinden bıkmış olduklarını, ayrıca yağma ve düzensizlikten hoşlanan bazı kışkırtıcılar tarafından kışkırtıldıklarını söylüyor. Her halükarda, isyan var. İsyancılar ile imparatorluk orduları arasında bazı çatışmalar meydana geldi ve bunlarda (ordular) galip geldiler.

Havran’da ve Ürdün nehrinin kıyılarına kadar uzanan arazide, nehrin uzunluğunun büyük bir kısmında, 300.000’den fazla Arap ve Bedevinin (abartılı eklemeler hariç) isyan etmeye çok kararlı olduklarına dair söylenti dolaşıyor; bu Bedevilerin birçok lideri var. Bunların arasında, geçen yıl Havran’da Kürt Resul Ağa tarafından ihanet sonucu öldürülen Emir Hitan’ın oğlu ve kardeşi de bulunmaktadır. Bunlardan sonra Harfuş aileleri, Baalbek, birçok Metvali mülteci, birçok Dürzi ve Agil Ağa’nın akrabaları gelmektedir.

 ​— Bağdat'tan yazılıyor, çölde yaşayan Kürt aşiretleri arasında iç savaş patlak verdi; özellikle Süleymaniye vilayetinde yaşayan Nuriddin aşireti zarar gördü. Mustafa Paşa, haksız eylemleri başlatanları cezalandırmak için yeterli bir orduyla yola çıktı.

 ​— Dün, Girit’ten gelen Osmanlı vapuru «Pursut» ile eski Girit Valisi Veli Paşa ve ayrıca Kürt Pehderan [Bedirhan?] Paşa Başkent’e gelmiştir.

Çok Dilli Kardinal Herkesçe bilinen, Propaganda’nın [Fide] çok meşhur eski sekreteri ve Vatikan kütüphanesi müdürü, Kardinal rahip Giuseppe Mezzofanti’dir; o, büyük zekası sayesinde elli sekiz farklı dili anlayıp konuşmayı başarmış ve bu nedenle de kendisini biyografisini yazan Russell tarafından haklı olarak “dillerin kralı” olarak adlandırılmıştır. Ölümünden kısa bir süre önce (14 Mart 1849), Roma’da yeni bir Bayramın tesisini yönetmiş, bu bayramda Tanrı’nın dünyanın tüm dillerinde yüceltilmesi amaçlanmıştı.

Şehrimizde yakın zamanda yıkımdan ziyade korkuya sebep olan kolera salgınının, sadece önemli bir gerileme kaydetmekle kalmayıp, neredeyse tamamen sona erdiğini mutlulukla duyurabiliriz. Birkaç gündür artık ölüm veya vaka sayıları duyulmuyor ya da yazılmıyor; Perşembe akşamına kadar ne Kasımpaşa’da ne de başka bir yerde yeni bir vaka yaşanmadı. Sadece birkaç gün önce, sağlık bölgesi içinde ve Okmeydanı’nda, koleralıları olduğu kadar sağlıklı olanları da büyük sıkıntıya sokan durumlarda çok az sayıda ölüm gerçekleşti. Yağmur ve genel atmosferik değişim, salgının bastırılmasında büyük katkı sağlamış görünmektedir.

— Bir süredir "Türkiye" gazetesi, Doktor Sayın Minasyan'ın evinde iki haftada bir Ermeniler üzerine bilimsel konferanslar verildiğini aktarıyor; kendisi bu amaçla geniş bir salonu memnuniyetle halkın kullanımına açmıştır. Geçtiğimiz Çarşamba akşamı misyoner Simovanyan, Kürtleri antik tarihteki Medlerin torunları olarak kanıtladığı ilginç bir makale okudu. Söylenene göre, bu konferanslara Ermenilerden oluşan kalabalık bir dinleyici kitlesi akın ediyor.

PERSİA. Salgın hastalık İran topraklarını kırıp geçirmeye devam ediyor ve sakinler, şiddetli acılar çekerek, hemcinslerinin ölülerini yemeye mecbur kalıyorlar. Şimdiye kadar salgın, Horasan, Kirman, Şiraz ve İsfahan gibi doğu bölgeleriyle sınırlı kalmıştı; ancak ürünlerin yetişmemesi nedeniyle şimdi batı taraflarına, yani Kürdistan, Loristan vb. yerlere de yayıldı.

— Perşembe'yi Cuma'ya bağlayan gece, Okmeydanı'ndaki çadırlarda kalan büyük bir Kürt grubu ablukayı aşmak istedi. Polis müdürü durumu haber alınca oraya gitti; Pera Mutasarrıfı da ondan önce oraya varmıştı; düzen kısa sürede sağlandı.

Askeri bölge dahilinde kalan yerlerde şimdiye kadar hüküm süren hastalık, birkaç günden beri tamamen ortadan kalktı; Os-Meydan [Okmeydan?] ovasında kamp kuran Kürtler arasında da, soğuktan ve birkaç gündür süren kötü havadan dolayı hastalanan birkaç kişi haricinde hastalık kalmadı. Hükümet ise halk sağlığı adına onları kendi memleketlerine göndermeyi planlıyor.

— Şehrimizin sakinleri, kolera hakkındaki belirsiz söylentilerden korkarak, neredeyse her ölümü kolera nedenlerine bağlıyorlar; nitekim geçen gün Galata'da bir beyefendi kahvehaneden çıkarken aniden yere düşüverdi ve etraftakiler arasında derhal bunun yıldırım hızıyla yayılan koleranın bir kurbanı olduğu fısıldaşılmaya başlandı, ta ki tıbbi otopsi felçten kaynaklanan ölümü kanıtlayana kadar.

Süleymaniye ve Havrizar'dan gelen haberlere göre, meşhur Mahmut Bey'in aşiretine mensup Hamavan Kürtleri sınırı aştılar ve sınırdaki bölgelerde soygunlar gerçekleştirdiler.

KÜRDİSTAN'DAN HABERLER "Anatolikos Tachydromos" (Doğu Postası), Kürdistan'dan aşağıdaki haberleri yayınlıyor. Diyarbakır, 14 Temmuz. - On iki gün önce tüm Samir aşireti, Cizre civarında göründü ve köyleri yakmaya ve yağmalamaya başladı. Bu kabiledeki kargaşanın liderleri kardeşler; Abdül Kerim, Abdül Rahman ve Ferham Paşa'dır.

​TÜRKİYE. — İşkodra'daki ayaklanma devam ediyor. Arabistan'daki isyan henüz bastırılmadı ve ayaklanan Kürtler 100 köyü yaktı, sayısız şiddet eylemi gerçekleştirdi. Bâb-ı Âli, Mısır'ın gönderdiği elçiyi kabul etmedi ve (elçi) eli boş geri döndü.

— «Anatolikos Kiryx» gazetesinde okuyoruz: «Bay Hutchinson’ın işçileri, demiryolu hatlarını açarken ortaya çıkardıkları Bizans binalarının yıkımı ile meşguller. Bu yıkım yavaş ilerliyor çünkü Bizans tuğlası ve harcı, Hırvatların ve Kürtlerin küreğine direniyor. Aziz Demetrios Yetimhanesi’nin yanındaki çökmüş bir kubbe, içinde yaklaşık dört kulaç içme suyu bulunan büyük bir sarnıcın keşfine yol açtı.»

Diyarbekir Vilayeti gazetesine göre, Alikan aşiretinden Kürtler, Malatya Sancağı'ndaki Kâhta kasabasına, orada hapiste tutulan aşiretlerinden bazı kişileri şiddet yoluyla kurtarmak için son zamanlarda saldırmaya teşebbüs ettiler. Düzenli ordu müfrezesi kaleden saldırganlara ateş açtı ve kaymakam, genel validen telgrafla takviye kuvvet gönderilmesini istedi.

Narlı-Kapu çevresinde kazı yapan bir Kürt, yakın zamanda Avusturya paralarıyla (kremits) dolu bir kap buldu. Bu keşiften dolayı çok sevinen işçi, paraların bir kısmını aldı ve geri kalanını kapla birlikte aynı yere saklayarak, değerleri hakkında bilgi almak için Bizans çarşısına gitti. Ancak, polis hafiyeleri onu bu kadar çok paraya sahip halde görünce şüphelendiler ve iki kez soru sorup tutarsız cevaplarını duyunca, kendisini gözaltına aldılar. Polise götürülen işçi keşfini itiraf etti ve yetkililer, yaklaşık bine ulaşan paralarla dolu kabı ele geçirdi.

PRUSYALI VE FRANSIZ GENERALLER General Moltke. — Prusyalılar, yaşayan hiçbir generalden General Moltke'den bahsettikleri kadar büyük bir saygıyla bahsetmezler; o adam ki "yedi dilde susmayı bilir." 1866 zaferlerini esasen ona borçludurlar ve yine ona bakarlar; zira dört yıl önce olduğu gibi şimdi de Moltke'nin Prusya genelkurmayına liderlik ettiğine, onun gerçek başkomutan olduğuna emindirler; çeşitli birliklerin şefleri, onun emirlerinin basit uygulayıcılarıdır. Acaba halkın beklentilerine layık görülecek mi? İşte Almanya'nın kaderinin bağlı olduğu büyük mesele budur.

Sayıları yirmi olan Kürt eşkıyaları, buraya [Atina] getirilip şehrin hapishanelerine kapatılmış olup, Tuna Vilayeti'ne sürgün edildiler.

Kardukların (Kürtlerin) Ermenilere yönelik gerçekleştirdiği şiddet eylemleri, İmparatorluk Hükümeti'nin ızdırap çeken topluluk adına iyi niyetli ilgisini uyandırdı. İşte Erzurum'dan 10/22 Temmuz tarihli notta yazılanlar:

PERSİYA. Tebriz, 18. - Teke boyundan Türkmenler, Astrabad ve Horasan'ın sınır eyaletlerinde İran Kürtleri tarafından yenilgiye uğratıldı.

BİBLİYOGRAFYA. KAPADOKYA, yani Felsefe Doktoru Pavlos K. Karolides tarafından Kapadokya üzerine tarihsel ve arkeolojik inceleme. Cilt I. Konstantinopolis'te, 1874.

 « Tersaneden yaşlı bir görevli, onlara ertesi gün maaşlarının bir kısmını ödeme sözü vererek onları sakinleştirmeyi başardı. Bu söz tutuldu ve söylendiğine göre, iki aylık gecikme ödendi. Ancak görülüyor ki, bu ödemede evliler tercih edilmiş, bu yüzden bekârlar memnuniyetsizlik duymuş. Aralarında birçok Kürdün de bulunduğu bu grup, cumartesi ve pazar günü Kasımpaşa semtindeki fırıncıların zararına olacak şekilde taşkınlıklar çıkardı ».

Askeri ve sivil makamlarda yeniden birtakım önemli değişiklikler gerçekleşmiştir. Hafız Paşa, kısa süre önce kendisine verilmiş olan Doğu Ordusu Seraskerliği unvanından azledilmiş ve bugüne kadar onun komutasında bulunan ordu kolordusunun başına, aynı orduda eski bir ferik olan ancak Şark Seraskeri unvanını taşımayan Sadullah Paşa getirilmiştir. Emin Paşa, Kürdistan valisi olarak atanmıştır.

Kürtlerin komutanı İshak Paşa, kısa süre önce ordugâhtan gelmiş ve Sultan ile yaptığı bir görüşmede, Reşid Paşa'nın önceki raporlarında yer alan, Toros'taki ordunun konumuna dair bilgileri doğrulamıştır.

Bilimsel Haberler. 14 Kasım'da Londra'da Meteoroloji Derneği de bu oturum dönemi toplantılarını açtı. Aeronaut (baloncu) Bay Green, İngiltere'deki hava akımlarının çeşitliliği üzerine bir okuma yaptı; kendisi, önemli bir yükseklikte Kuzeybatı akımının tüm yıl boyunca var olduğuna ve yeryüzüne yakın rüzgar yönünün buna etkisi olmadığına inanıyor.

Erzurum'dan, İran hükümetinin Şah'ın kardeşi, 1853 yılından beri Bağdat'ta bulunan Naib Sultanad'ı geri dönmeye ikna etme çabalarının başarısız olduğu bildiriliyor. Prens her türlü uzlaşmayı kararlılıkla reddediyor. Yaklaşık 24 yaşındaki Naib'in, özellikle Kürdistan'da güçlü bir taraftar kitlesi var ve Babiler, mevcut hükümete karşı onunla birleşmek istiyor gibi görünüyor.

Ermeni Patriği, Erzurum'dan İngiltere, Fransa ve İtalya büyükelçilerine, Kürtler tarafından işlenen vahşetler hakkında telgraf çekerek, Ermeniler lehine arabuluculuklarını talep etti. Almanya Büyükelçisi, Fransa, İngiltere ve İtalya büyükelçileriyle birlikte, Bab-ı Âli nezdinde girişimlerde bulunarak, gerekli önlemlerin alınmasını istedi. Bu girişimin sonucu olarak Bab-ı Âli, ortamı sakinleştirmek ve Hristiyanların maruz kalabileceği katliamı önlemek için oraya üst düzey bir yetkili gönderdi.

Konstantinopolis'ten 18 Nisan tarihli mektuplardan öğrenildiğine göre, 16'sında dört Türk fırkateyni ve bir korvet, bordasında 4000 askerle, Kürdistan ordusuna bu takviyeyi ulaştırmak üzere Samsun'a doğru yola çıkmıştır.

13 Ağustos, İstanbul - Tahran’dan gelen habere göre, Osmanlı ordusuna öncülük eden Kürt müfrezesi, Urmiye yakınlarında bir İranlı mollayı, yeğenini ve hizmetkarını öldürdü. Son çarpışma sırasında esir alınan İranlı subayların başları kesildi. Osmanlı’dan gelen habere göre bu doğru değildir. İran sınırında 4 Osmanlı taburu, bir dağ bataryası ve birkaç yüz Kürt bulunmaktadır.