Kela Pazû

SON HABERLER OSMANLI'DA İSYAN Hükümet, isyancı vilayetlere yeterli asker sevk etmek için önlemler alıyor. Hükümetin planına göre askerlerin yeniden gruplandırılması çok zaman gerektirdiğinden, isyancı bölgelerde mücadele yürütmek için uçaklar gönderiliyor.

OSMANLI'DA KÜRT İSYANI "Poincaré savaştır" derlerdi, gericiliğin bu ünlü lideri Fransa hükümetinin başında olduğu zamanlarda. Fakat göz önünde bulundurmalıyız ki Poincaré’nin bu önemi daha ziyade, tabiri caizse, Avrupa sahnesiyle sınırlıydı; daha çok Almanya’ya yönelikti ve Sovyetler Birliği’ni de yine Avrupa sınırları içinde tehdit ediyordu.

Osmanlı'da Kürt İsyanı Elebaşıları ve Yardımcıları Eşit Şekilde Cezalandırılacaklar 26 Şubat'ta Meclis, devlete hainlik edenlerin kimler sayılacağına dair ek bir kanun kabul etti. Bu kanuna göre, dini istismar eden kişiler siyasi isyanlar için kullanılacaktır. Tıpkı elebaşıları gibi, onlara sempati duyanlar ve yardımcı olanlar da eşit şekilde cezalandırılacaklardır.

OSMANLI'DA AYAKLANMA İngilizler tarafından Afganistan'da tezgahlanan ve Emir Emanullah Han'ın reformist politikalarına karşı yöneltilen ayaklanmanın açtığı yaralar henüz kapanmamışken, şimdi de Osmanlı'da bir ayaklanma patlak verdi.

Kürdistan'daki Ayaklanmalar ve Reformlar Üzerine Bir Kez Daha Kürdistan'da reformların gerekliliği üzerine çok şey yazıldı. Bu konuda gerek Türkiye'de, gerek yurt dışında hâlâ yazılmaktadır.

 Dış Genel Bakış. — 1 Nisan. — Eski Reçeteler. Bay Franklin-Bouillon'un Ankara'yı ziyaretiyle bağlantılı olarak dünya basınında endişe verici söylentiler dolaşmaktadır. Bu eski Türk dostunun seyahatinin yalnızca, bölgeyi daha az tanıyan yeni Fransa Türkiye Büyükelçisi Bay Sarrault'nun takdim edilmesiyle ilgili olduğu ve Franklin-Bouillon'un sadece yeni büyükelçiyi Ankara'da olumlu bir şekilde tanıtma görevi taşıdığı resmen açıklanmış olsa da, bu yöntem bile dikkat çekecek kadar alışılmadıktır. Nitekim söz konusu diplomat, Türkiye'nin henüz Müttefiklerle savaş halinde olduğu ve Kilikya'daki Fransız birliklerini Adana'yı terk etmeye zorlayan kesin bir yenilgiye uğrattığı bir sırada, Fransa'nın önemli fedakarlıkları sayesinde iki güç arasında –her ne kadar yalnızca Lozan'a kadar sürmüş olsa da– bir nevi ittifak kurmayı başaran aynı diplomattır. Orada İngiltere yeniden daha tavizkar bir tutum sergilemiş ve Fransız dostluğu kısa sürede tekrar soğumuşt...

Kürdistan’da Ayaklanma. Londra, 29 Mart. (Wolff.) İstanbul’dan gelen bir habere göre Kürt birlikleri Muş, Bulanık ve Malazgirt şehirlerini işgal etti.

Kürdistan'daki Ayaklanma Ankara, 27 Şubat. (Havas.) - Harput'u ele geçiren silahlı çeteler geri püskürtülmüş ve şehri terk etmek zorunda kalmıştır. Şiddetle takip edilen isyancılar büyük bir düzensizlik içinde geri çekilmektedir. İsyancıların ilk liderlerinden biri olan Şeyh Ahmed esir alınmıştır. Yerel halk, tüm ayaklanma bölgesinde etkili biçimde yürütülen takip önlemlerine katılmaktadır.

Yeni bir dönemeçte (Ankara'dan mektup) Kürdistan'daki makineli tüfek ateşlerinin yankıları hâlâ duyuluyor. Ankara, Diyarbekir, Harput ve Urfa sokaklarında asılı duran cesetler hâlâ görülüyor.

Kürdistan'daki İsyan. (B.) Türk Devleti'nin batısında, Ekümenik Patriğin Konstantinopel'den sınır dışı edilmesi nedeniyle Yunanistan ile yaşanacak silahlı bir çatışma tehlikesi henüz ortadan kalkmış gibi görünürken, doğuda Kürt isyanı patlak verdi. İsyan hareketinin on iki vilayete yayıldığına –ki bu, başkentin doğusundaki tüm Türk topraklarının isyanın etkisine girmesi anlamına gelecektir– dair Fransız kaynaklı haberler oldukça mübalağalı görünse de, ayaklanmanın nedeninin esas olarak dini kökenli olması Türk hükümetine çok daha büyük endişeler vermektedir. Kürtler, [H.z] Muhammed'in katıksız, saf inancının fanatik takipçileridir.

Dış Bakış. – 27 Şubat. – Türkiye'de Karışıklıklar. Türkiye'deki isyan hareketi, kendisine yalnızca yerel bir önem atfedilmesine artık izin vermeyen boyutlara ulaşıyor. Angora'dan gelen resmi raporlar sürekli olarak Kürtlerin bir isyanından bahsediyor. Kürtlerin meskûn olduğu bölge yalnızca dar anlamda asıl Kürdistan ile sınırlı kalmayıp, Kürt aşiretlerinin yerleştiği bölge şimdiki Türk devlet topraklarının neredeyse yarısına kadar uzandığı için bu tanım oldukça esnek olsa da, Fransız kaynaklı bir haber en az on iki vilayetin isyanın etkisinde olduğunu bildiriyor.

Kürdistan'daki Ayaklanma. Angora, 26 Şubat. - (Havas.) Millet Meclisi, hükümete Kürdistan'daki ayaklanmanın bastırılması için gerekli ödenek tahsisatını oy birliğiyle kabul etti. Halk, isyancıları Elazia'dan [Elazığ (?)] püskürttü. İsyancıların Diyarbekir'i işgal ettiğine dair haber yalanlandı. (U. T.-K.-B.)

Kürdistan'daki Ayaklanma. (Pester Lloyd'un Telgrafı.) Konstantinopel, 26 Şubat. - Angora'dan gelen haberlere göre isyancı Kürtler şu anda El Aziz, Diyarbekir ve Dersim vilayetlerinin hakim durumundadır. Bazı Türk birliklerinin ve Türk jandarmalarının isyancılara katıldığı söyleniyor. İsyancıların makineli tüfeklerle iyi donatıldığı ve sayılarının 20.000 olarak ifade edildiği bildiriliyor.

İstanbul'dan Mektup Yaz mevsiminde uykulu olan İstanbul, eski İstanbul, uykusundan uyandırılmayı hiç istemiyordu ve taşra şehri olmanın yeni rolüne razı olmak istemiyordu; şaşkınlıkla karşılandı. [Bu] ayaklanma, millî hükümetin, liberalizm ve ilerleme maskesi altında gizlenen, ancak dini koruma bahanesiyle kendini gizleyen gerici güçlerin tümünü tek bir darbeyle yok etmesi için bir kıvılcım oldu. Tutuklamalar, önde gelen gazetecilerin tutuklanmalarını takip ediyor. [Gag]ların susturulması sonucunda "Tanin" editörü Hüseyin Cahit'in Çorum'a sürgüne gönderilmesiyle, aydınlarımızın diğer unsurlarının da sırası geldi.

Telgraflar KAÇAK GERİCİLERİN ARANMASI. İSTANBUL, 21 Haziran. Polis, muhalif gazeteler "Tevhid-i Efkâr" ve "Son Telgraf"ın kaçak editörlerini arıyor.

Telgraflar TÜRKİYE'DE KISMİ TERHİS. ANKARA, 1 Haziran. Kürt isyanının bastırılmasıyla bağlantılı olarak Türk hükümeti, kısmi terhis gerçekleştirilmesi emrini verdi.

İSYANLAR NE ANLATIYOR (Türk-İran ilişkilerine dair) Savaştan önce ve sonra Türkiye ve İran arasında oldukça belirsiz ilişkiler mevcuttu. Sanki bu iki devletin birbirleriyle hiçbir bağı veya hiçbir ortak çıkarı yokmuş gibi bir izlenim oluşuyordu. Ne dostluk, ne düşmanlık! Ve tüm bunlar, ortak bir devlet sınırına ve doğrudan komşuluğa sahip olmalarına rağmen böyleydi.

DOĞU Halil-Rami Kürt isyanının şahsiyetleri arasında, telgraflarda Halil-Rami Bedirhan’ın adı da geçiyordu. Halil-Rami, yüz yıl önce Türk hükümetine karşı ayaklanma sırasında zarar gören Kürdistan’ın son yarı bağımsız emiri Bedirhan’ın soyundan gelmektedir.

 KÜRT ŞEYHLERİNİN AYAKLANMASI ETRAFINDA ANKARA’DAN MEKTUP II. İngilizlerin ayaklanma hazırlığındaki katılımı —doğrudan veya dolaylı yollardan— tartışılmaz. İngiltere'nin, Milletler Cemiyeti'nin Musul Kürtleri hakkındaki komisyonu meselesiyle meşgul olduğu bir dönemde, Kürt ayaklanmasıyla gerçekten ilgilendiğini kimse inkar edemez.

Kürt Şeyhleri Ayaklanması Üzerine (Ankara’dan Mektup) I. Orta Kürdistan’daki son olaylar, Avrupa basınında, yeterli bilgi eksikliği nedeniyle, gerçekte ya var olmayan ya da çok az varlık gösteren bazı özelliklerin atfedildiği çok sayıda makale ve yoruma yol açtı.