3 Mart 1925

Osmanlı'da Kürt İsyanı

Elebaşıları ve Yardımcıları Eşit Şekilde Cezalandırılacaklar

26 Şubat'ta Meclis, devlete hainlik edenlerin kimler sayılacağına dair ek bir kanun kabul etti. Bu kanuna göre, dini istismar eden kişiler siyasi isyanlar için kullanılacaktır. Tıpkı elebaşıları gibi, onlara sempati duyanlar ve yardımcı olanlar da eşit şekilde cezalandırılacaklardır.

İsyanı Toprak Sahipleri Teşkil Etti

"Tanin" gazetesi, Kürt isyanını gericilerin teşkil ettiğini yazıyor. Onlar, Kürtlerin cahilliğinden yararlandılar ve ilk aşamada siyasi değil, dini sloganlar öne sürdüler. Gazete, Osmanlı'nın gerici hareketi ya bastırması ya da yok olması gerektiğini beyan ediyor. İsyanı esas olarak, yeni düzenden sonra topraklarının bir kısmı ellerinden alınan Kürt toprak sahipleri teşkil etti. Gazete aynı zamanda, "onlara İngiltere'nin yardım ettiğini" yazıyor.

"Tanin" gazetesinin görüşüne göre isyanın bir nedeni de, hükümetin sınır bölgelerine az dikkat etmesiydi.

İsyancıların İstanbul ile Bağlantısı Vardı

İsyancıların lideri Şeyh [okunamadı], ancak İstanbul'dan oradaki örgütlerle bağ kurmak üzere gelen delegeler döndükten sonra halkı isyana teşvik etti.

Kürtler Hükümet Müfrezesini Yenilgiye Uğrattı

Hükümetin bir müfrezesi isyancıları iki kez mağlup etti, fakat sonunda Kürtler müfrezeyi kuşattı ve müfreze geri çekilmek zorunda kaldı.

Bölgelerde bulunan yerel askeri kuvvetler isyanı bastırmaya yetmedi ve bu yüzden hükümet takviye kuvvet gönderdi.

Hükümet Asker Gönderdi

"Pati Parizien" gazetesi, Ankara hükümetinin talebi üzerine Fransa hükümetinin, Kürdistan isyanını bastırmak için gönderilen Osmanlı askerlerinin Suriye sınırında bulunan bölgelerden geçmesine izin verdiğini bildiriyor.

Meclisin Uğurlanması

İsyancı bölgelere Meclis heyeti hareket ediyor. Meclis, halka bir çağrıda bulundu.

Hain General

Askeri mahkemenin eski başkanı Kürt general Mustafa Paşa, isyancılara katıldı.

İsyan Nasıl Hazırlanıyordu

İçişleri Bakanlığı bugün isyanın hazırlıklarına dair bilgi veriyor:

"Dünya Savaşı sırasında Osmanlı askerleri Nasturilerin (Hristiyan mezhebi) hareketini bastırmak için Hakkari vilayetine sevk edildiğinde, birkaç Osmanlı askeri ve subayı İngilizlerin tarafına geçti. Suçlular askeri mahkemeye sevk edildi. Sert bir soruşturma yapıldı. Askeri mahkeme, Kürt liderlerini sorgulamak üzere çağırdı, fakat onlar kaçtılar ve hükümete karşı bir isyan örgütlemeye çalıştılar. Şeyh Said'in isyanı onların çıkışını hızlandırdı. Şeyh Said, Gence, Hınıs ve diğer bölgeleri gezerek memnuniyetsiz halkı bir araya getirdi. Hareket, Kürt özerkliği etrafında ve ayrıca halifeliğin geri getirilmesi ile eski padişah Abdülhamid'in oğlunun tahta çıkarılması lehine yapılan propagandayla hazırlanıyordu.

Yerel jandarma isyancılara karşı gitmeyi reddetti ve hatta onlara katıldı. İsyanın liderlerinden biri Profesör Şamil, diğeri ise Genelkurmay'ın eski üyesi Yarbay Nuri'dir.

Şeyh Said'e gelince, o bir zamanlar İstanbul'da yaşamış ve gazetelerde yazmıştır. O çok zengin bir adamdır, ticaretle uğraşır, çok dindardır ve büyük bir nüfuz sahibidir."

Musha Gazetesi, 3 Mart 1925, No 50. (საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა)