Kela Pazû

İstanbul, 25 Ağustos. - Muş'tan gelen konsolosluk raporlarının bildirdiğine göre, 13 Ağustos'ta Bitlis'e beş saat mesafedeki Şemiren köyü yakınlarında, kırk kişilik bir Ermeni çetesi ile asker ve jandarmadan oluşan bir müfreze arasında bir çatışma meydana gelmiş, bu çatışmada müfreze bir ölü ve altı yaralı kayıp vermiştir. Çete geri çekilmiştir.

Konstantinopel, 24 Ağustos. (Orijinal Telgraf) "Pol. Korr."un bildirdiğine göre: Erzurum garnizonu komutanı Rami Paşa, Kürt aşiretleri arasında, özellikle Hasanlı ve Haydaranlı aşiretleri arasında süregelen kanlı çatışmalara son vermek üzere bir tabur ve bir dağ bataryasıyla birlikte Osmanlı-İran sınırına doğru hareket etmiştir.

BİR AKINDAN Bu şehirdeki Anatolikos Kirykos muhabiri, 9 Ağustos tarihinde Asya'daki askerî durum hakkında şunları yazıyor:

ASYA Rusların Bayezid’den ayrılmalarının nedeni, Erzurum’dan 24 Temmuz tarihinde Himerisia Nea’ya yazıldığı üzere, Türk ordusunun Tiflis’ten süratle ilerleyişiydi. Ruslar, Bayezid’in Ruslar tarafından beklenmedik bir şekilde saldırıya uğradığını haber alır almaz aceleyle geri çekildiler. Ruslar bunu öğrenir öğrenmez Erivan yolu boyunca yavaşça geri çekilmeye başladılar; topları, her türlü takip girişimini püskürtmeye izin verecek bir pozisyon aldı. Kürtlerden bazıları, Rusların çekiliş haberini alınca ortaya çıktılar, dört nala çevreye koştular ve düşmanı top ateşine tuttular, ancak bir tüfek ateşi bile almadılar.

İstanbul, 13 Ağustos. - Erzurum'dan gelen konsolosluk raporları, gazeteler tarafından Diyadin kazasındaki (Bayazid Sancağı) olaylar hakkında yayımlanan haberleri kısmen doğrulamakta, ancak bazı subayların, memurların ve Kürtlerin taşkınlıkları önlemek ve Ermenileri korumak için çaba gösterdiğini tespit etmektedir. Bâbıâli, validen ayrıntılı bir rapor talep etmiş ve taşkınlıkların önlenmesi için kesin emirler vermiştir.

 ​İstanbul, 14 Ağustos. (Özel Telgraf) "Pol. Korr."ın haberine göre: Anadolu'daki Kürtlerin şiddet eylemleri son zamanlarda olağanüstü derecede arttı. Birçok durumda yetkililerin müdahalesi Kürtleri yalnızca yeni kötülüklere teşvik ediyor.

 — Bu sıralarda, Musul çevresinde çeşitli kargaşalıklara neden olan bir Kürt grubu getirildi ve büyük "Zaptiye" hapishanelerine konuldular.

 Musul Raporu Milletler Cemiyeti komisyonunun Cemiyetin bu konudaki kararına temel teşkil etmek üzere hazırlamakla görevli olduğu rapor sunulmuş bulunmaktadır. Raporun geçmişi, ayrıntılı olarak sıralanmasını gerektirmeyecek kadar iyi bilinmektedir. Sevr Barış Antlaşması uyarınca İngiltere, Musul bölgesi de dâhil olmak üzere Irak üzerindeki manda yönetimini elde etmiş ve bu vilayeti de kapsayacak şekilde yeni devleti kurmuştu.

Konstantinopol, 9 Ağustos. (Orijinal Telgraf.) Yaklaşık 10.000 İranlı Kürt, İran'ın idare memurlarının baskılarından kurtulmak amacıyla, Osmanlı'ya sığınarak İran topraklarını terk etmiş ve Bağdat ile Mezopotamya'ya kaçmıştır. İran sınırı şu anda tamamen ıssızdır.

İtaatsiz Kürtlerin Bastırılması Konstantiniyye, 9 Ağustos. - Dersim dağlık bölgesindeki itaatsiz Kürtlere karşı askerî harekâtı yürüten Dördüncü Kolordu Komutanı İbrahim Paşa, evvelki gün neredeyse hiç direnişle karşılaşmadan Dersim'e girmiş ve çevresini işgal etmiştir.

Irak Sorunu. Cenevre, 8 Ağustos. - ​(İsviçre Telgraf Ajansı.) Milletler Cemiyeti Irak Komisyonu, tartışmalı bölgenin bölünmemesini ve Brüksel Antlaşması ile belirlenen hattın güneyindeki bölgenin, tartışmalı bölgenin 25 yıl boyunca Milletler Cemiyeti mandası altında kalması ve Kürtlerin Kürt memurlar atanması yönündeki isteklerinin karşılanması şartıyla Irak'a katılması teklifinde bulunduğu raporunu yayımlamaktadır.

Saraybosna'da şu anda sadece 1000 redif bulunduğu doğrulanıyor. Bosna'nın kuzeyinde 15.000 isyancı var, onlara karşı Salih Zeki Paşa komutasında 2.000 Kürt ve 800 softa gönderildi.

Perşembe'yi Cuma'ya bağlayan gece, Fasula Meydanı'ndaki bir bakkal dükkânında korkunç bir suç girişimi meydana geldi.

İran’daki durum hakkında, Tahran’daki İngiliz elçilik sekreteri Bay Ronald Thomsen şunları aktarıyor:

Vidin’e gönderilen Kürt gönüllülerin, varır varmaz komutanlarına itaatsizlik ettikleri görüldü; hatta bunlardan çok fazlası firar ederek taşkınlıklara giriştiler, bu sebeple Genel Komutan ivedilikle Vidin’e gitmek zorunda kaldı.

​— «Stambul Gazetesi»ne göre, yakında on bin Kürt ve Araptan oluşan bir hafif süvari birliğinin kurulması planlanmaktadır.

Konstantinopel, 21 Temmuz. "Agence de Constantinople" bildiriyor: Fransız gazetelerinin, Bitlis vilayetinde Sason ilçesindeki Ermenilerin ve Kürtlerin koyun vergisini ödemeyi reddetmeleri sonucunda huzursuzluklar çıktığına dair verdiği haberin, yetkili makamlardan alınan bilgilere göre büyük ölçüde abartılmış olduğu anlaşılmıştır. Söz konusu olan yerel birtakım olaylardır ve bunlar zaten çoktan giderilmiştir.

— Beykoz'da talim yapan gönüllüler arasından, meşhur Bedirhan Paşa'nın oğlu Ali Bey'in komutasındaki Kürt taburu, geçen Salı günü Mısır vapuru ile Vidin'e gönderildi.

Küçük Asya'dan binlerce Kürt askere alınacaktı, ancak hükümet tekliflerini reddetti.

Konstantiniyye'den, ayın 11'inde, „Times“ gazetesine şöyle bildirilmektedir: „Devletlere tebliğ edilen Küçük Asya'daki reformlara ilişkin nota, öncelikle, Babıali'nin son savaştan kaynaklanan zorluklarına rağmen Berlin Antlaşması'nın 61. maddesini her zaman göz önünde bulundurduğunu ve bunun uygulanması için önlemler aldığını açıklamaktadır. Babıali, Ermenileri ve diğer sadık tebaayı koruma altına almak için Kürdistan'a ve diğer vilayetlere komiserler göndermiş.

Gezi Edebiyatı (Reiseliteratur) “The Inner Life of Syria, Palestine and the Holy Land.” (Suriye, Filistin ve Kutsal Topraklar’ın İç Yaşamı). Özel Günlüğümden. Yazan: Isabel Burton. 2 Cilt. 1875. Londra, H. S. King & Co. [1]

İttihad’a göre, çok sayıda Arap ve Kürt gönüllü süvari birliği, oradan Sırp sınırlarına ilerlemek üzere Rumeli’ye varmaktadır.

— "Vakit" adlı Türk gazetesine göre, altmış bin Çerkes, Sırbistan'a karşı gönüllü olarak katılmayı teklif etti. Kürt ileri gelen komutanlar ise, Sırplara karşı sefer düzenlemek üzere 60 bin soydaşlarını askere almak için talepte bulundular. Sadrazam, onlara teşekkür ederek teklifi reddetti.

— Her gün İstanbul’a ve Selanik’e Asya ve Afrika’nın birçok yerinden gönüllüler gelmektedir; yani Zeybekler, Sipahiler, Başıbozuklar, Çerkesler, Arnavutlar, Kürtler vb. Ayrıca birçok hapishaneden de birçoğunun gönüllü birliklerine katılmaları için serbest bırakıldığı söyleniyor.

Konstantinopol, 5 Temmuz. (Orijinal Telgraf.) "Pol. Korr."nin bildirdiğine göre: Harbiye Nazırı, tüm vilayet valilerine bir emir göndermiş olup, buna göre yedek askerlerin terhis edilmesi ve bunlara ait silah ile üniformaların ilgili askerî depolara teslim edilmesi gerekmektedir. 

 — İtiga'da toplanan çok sayıda gönüllü Arap ve Kürt süvari birlikleri Rumeli'ye ulaşmakta, oradan da Sırp sınırlarına geçmektedirler.

Siyasi Bülten. İstanbul gazeteleri savaş cephesinden haberlerle dolu. Okuyucu bunlarda Sırpların ve Karadağlıların her yönden geri püskürtüldüğünü, ağır bir şekilde saldırıya uğrayıp zararlı bir biçimde geri çekildiklerini görüyor. Osmanlı hükümeti de dış ülkelerdeki elçilerine gönderdiği telgraflarla bunları doğruluyor.

​— «İttihat Gazetesi»ne göre, çok sayıda gönüllü Arap ve Kürt süvari birliği, oradan Sırp sınırlarına geçmek üzere Rumeli'ye varmaktadır.

Konstantinopel, 5 Temmuz. "Agence de Constantinople", İngiliz ve İtalyan gazetelerinin, Erzurum vilayetinde Kürtler tarafından gerçekleştirildiği iddia edilen tahribata ve iletişim hatlarının kesilmesine dair haberlerini kesinlikle asılsız olarak nitelendirmektedir.

— 15.000’den fazla gönüllü, Sırbistan’a karşı yürütülen savaşa katılmak üzere kaydoldu. Büyük bir kısmı tıbbi muayeneden geçti ve ordu saflarında hizmet etmek üzere kabul edildi. Bunların arasında çok sayıda Yunan, Ermeni ve Kürt bulunmaktadır.

Prens Milan’ın Beyannamesi Viyana gazetelerinde, Prens Milan’ın Belgrad’dan ayrılırken Sırp halkına hitaben yayınladığı, kendisinin savaş meydanına gidişini duyuran beyanname yayımlandı. 20 Haziran tarihini taşıyan ve "Sevgili halkıma" sözleriyle başlayan bu uzun belgeden şu bölümleri alıntılıyoruz:

—Pazar günkü panayır sırasında Hasköy ayazmasında, birçok itfaiyeci ile hamal Kürtler arasında kavga çıktı. Karşılıklı olarak çatışanlardan birçoğu yaralandıktan sonra, oraya koşan jandarmalar tarafından ayrıştırıldılar.

 "Stamboul" gazetesine göre, Kürtlerden ve Araplardan oluşan 10.000 kişilik bir hafif süvari birliğinin kurulması planlanıyor.

RUS KAFKAS ORDUSUNUN SOL KANADI. Ağustos ayı Genel Gazetesi, Rus Kafkas ordusunun sol kanadının askeri çalışmaları hakkında, aşağıda belirttiğimiz gibi önemli ayrıntılar yayınlıyor.

Ayın 9'unda yayımlanan "Journal de Constantinople", geriye dönüp bakarak, halihazırda bilinen Girit olayları hakkında ayrıntılı detaylar veriyor. 16 Mayıs'ta Hanya civarındaki bölgelerde isyan hareketi patlak verdiğinde Vali Kandiye'deydi.

Kürt İsyanı Bastırıldı. — 5000 Ölü mü? Londra, 17 Haziran. - (Inf.) Bu haberin sorumluluğunun kendisine bırakılması gereken Daily Herald, Türkiye'de son üç ay içinde dünyanın en gizli savaşının yaşandığını bildiriyor. 25.000 kişilik bir askerî birlik bu süre zarfında, mensupları Cumhurbaşkanı Atatürk tarafından yeni bir verginin getirilmesinden memnun olmayan ve bu yüzden isyan eden Kürt aşiretlerine karşı savaş yürüttü. Adı geçen gazeteye göre savaş, bugüne kadar yaklaşık 5000 ölüye mal oldu. Buna dair ilk haberler ancak savaş sona erdikten sonra sızabildi.

Londra, 6 Haziran. -  Avam Kamarası'nda Sir James Fergusson, bir grup Ermeni işçinin Rusya'dan dönüşleri sırasında Alaşgirt [Eleşkirt] vadisinde Kürtler tarafından saldırıya uğradığı ve bunlardan beşinin öldürüldüğü yönündeki söylentiyi Babıali'nin yalanladığını açıkladı. Bu konuda soruşturma yapılmaktadır.

(Doğu Müzesi) Doğu Müzesi tarafından henüz yayımlanan „Oesterreichische Monatsschrift für den Orient“ dergisinin Mayıs sayısının içeriği şöyledir:

Konstantinopel, 18 Nisan.  - Resmî Türk çevrelerinde, İngiliz gazetelerinin Antep'te yaşandığını bildirdiği olayın uydurma olduğu belirtilmektedir. Yine, Maraş civarındaki At-Beç'te Trappist ve Lazarist rahiplerine karşı Kürtler tarafından girişildiği iddia edilen saldırı da bugüne kadar hiçbir resmî raporla doğrulanmamış olup, bu da uydurma kabul edilmektedir.

İstanbul, 13 Nisan - Hayreddin Paşa, Ethem Paşa'nın yerine Kürdistan Genel Valiliğine; Albay Selim Bey ise Jandarma Komutanlığına atanmıştır.