Kela Pazû

Erzurum'dan "Bikt" gazetesine yazılanlara göre Ruslar Nahçıvan'da toplanıyorlar. Kars'ta 400 Kazak ile birlikte bir askeri tabur kalıyor.

ERZURUM. — Bu şehirden ulaşan yazışmalardan şunları öğreniyoruz. Pirinç, burada oldukça pahalılaştı; çünkü Rusya’da pirinç ihracatı yasaklandı. Erzurum, bu ürünü yaklaşık 70 fersah uzaklıktaki Rusya’nın Erivan şehrinden temin etmektedir; oysa 57 fersah uzaklıkta bulunan ve daha ucuza bulunabildiği Diyarbakır’dan getirilmesi mümkündü.

Erzurum'dan 16 Ağustos'ta Anatolikos Kiriks'e [Gazete] yazıyorlar. Rus ve Türk ordularının merkezleri birbirlerinin karşısında hareketsiz durmakta ve bu hareketsizlikten çıkmak için hiçbir niyet göstermemektedirler.

Erzurum’dan gelen özel haberlere göre, "Vakit" gazetesi şöyle yazıyor: Ruslar, Kars’ta sadece 400 Kazaklı bir tabur bırakarak, Kutsebai’de birliklerini topluyorlar; bu kaledeki ordunun geri kalanı Erivan’a gönderildi. Gümrü’deki Rus tümeni Batum’a geçti. Çok sayıda Rus; Kağızman, Gümrü, Ardahan, Oltu, Livane ve Batum yollarının düzenlenmesiyle uğraşıyor. Kars ile Gümrü arasındaki yol neredeyse tamamlandı.

Kürtlerin Tiyatrosu. Ermenistan'ın başkenti Erivan'da, yakında dağ halkı Kürtlerin tiyatrosu açılacaktır. Bu, Kafkasya'nın en çetin ve en temel kültür seviyesindeki halklarından biri kabul edilen Kürt halkının tarihindeki ilk milli tiyatro olacaktır.

İSMAİL HAKKI PAŞA'NIN KARARGÂHINDAN Zor karargâhında, Bayazıt tarafında Kürt İsmail Hakkı Paşa, son zamanlarda Ermeni general Terguk'un, kendi karşısında konuşlanmış olan ordusunun zayıfladığını, merkeze takviye birlikler gönderdiğini ve Türklerin Erivan yolunu kesmek için elinde zorlukla 12 tabur bulundurduğunu haber aldı. Dün (3) gün batımına yakın İsmail Hakkı Paşa, Erzurum'daki komutana, Ruslara saldırmak için gece saat 10 sularında harekete geçeceğini telgraf çekti.

ASYA Rusların Bayezid’den ayrılmalarının nedeni, Erzurum’dan 24 Temmuz tarihinde Himerisia Nea’ya yazıldığı üzere, Türk ordusunun Tiflis’ten süratle ilerleyişiydi. Ruslar, Bayezid’in Ruslar tarafından beklenmedik bir şekilde saldırıya uğradığını haber alır almaz aceleyle geri çekildiler. Ruslar bunu öğrenir öğrenmez Erivan yolu boyunca yavaşça geri çekilmeye başladılar; topları, her türlü takip girişimini püskürtmeye izin verecek bir pozisyon aldı. Kürtlerden bazıları, Rusların çekiliş haberini alınca ortaya çıktılar, dört nala çevreye koştular ve düşmanı top ateşine tuttular, ancak bir tüfek ateşi bile almadılar.

Batum'un tahliyesi ve Lazlar hakkında, Trabzon'dan 26 Temmuz tarihli "Pol. Korr." gazetesine şunlar yazılıyor:

St. Petersburg, 28 Temmuz, Akşam. (Özel Muhabir) Rus ordusunun saflarında hizmet veren, çok övülen Müslüman milislerin güvenilirliği ve Rus sınır bölgelerindeki ruh hali hakkında, Erivan Valiliği'nden aşağıdaki raporu alıyorum:

St. Petersburg, 20 Temmuz. (Orijinal Muhabirlik)  - Bugün Aleksandropol'den bildirildiğine göre, Büyük Prens Mihail Nikolayeviç, hatalı bir şekilde iddia edildiği gibi Tiflis'e gitmemiş, bilakis Tergukasov kolordusunun kalıntılarını gözden geçirmek üzere Erivan üzerinden Iğdır'a hareket etmiştir.

Korgeneral Tergukasov komutasındaki sol kanadın durumu daha iyi olmadı. Hatırlandığı üzere Tergukasov, neredeyse kesintisiz bir zafer yürüyüşüyle Beyazıt, Diyadin ve Surb-Ohannes'i işgal etti.

​Erivan'dan: 10 tabur ve 12 toptan oluşan bir Türk müfrezesi, Van'dan hareketle, General-Majör Prens Amilohvarov tarafından tahkim edilen Diyadin'e doğru yola çıkmıştır. Souk-Su vadisinde ve Basid-Agi ile Begri-Kali köylerinde, Kemali Paşa komutasında güçlü Kürt topluluklarının yoğunlaştığı duyulmaktadır. (O zamandan beri Diyadin-Bayezid hattı yarılmış ve kaybedilmiştir. D. Red.)

Müşir Muhtar'ın harekat ordusundaki gelişmeler hakkında okuyucularımız, Osmanlı karargâhında bulunan özel muhabirimizin Erzurum'dan gönderdiği telgraflar aracılığıyla bilgilendirilmiştir. Türklerin, ana ordunun merkezindeki Sevin'de ve sağ kanattaki Zeyzbeykan'da gerçekleştirdiği ve artık Rusların da mecburen kabul ettiği silahlı başarıların sonuçları, Loris-Melikov ve Tergukasov'un tümenlerinin önemli ölçüde geri çekilmesinde kendini göstermektedir; öyle ki Muhtar, her iki Soğanlı geçidinin de yeniden tamamen hâkimi olmuştur ve Aras üzerindeki Sırp-Hanik ile aynı zamanda Toprakkale de yakın zamanda Türklerin eline geçmiştir.

 Rus Kafkas Ordusu'nun Yürüyüşleri Üzerine "Polit. Korrespondenz", Tiflis'ten ayın 6'sına ait bir rapor almaktadır ki bu rapor, o günden bu yana yaşanan olaylar, bilhassa Batum'daki muharebe neticesinde büyük ölçüde güncelliğini yitirmiş olsa da, Rusların Asya'daki ilk hareketlerinin açıklayıcı bir resmini sunduğundan hâlâ ilgi çekicidir. Yazı şöyle devam etmektedir:

 Budapeşte, 17 Mayıs. - Türklerin Batum ve Sohum-Kale'deki başarıları, Kafkasya dağlıları arasında patlak veren devrimci hareket karşısında önem kazanmaktadır; hatta Osmanlılar, tüm Doğululara özgü olan "hareketsizlik ve mevcut durumdan tam olarak yararlanamama" hatalarına düşmeyip, deyim yerindeyse, henüz alevlenmeye başlayan fanatizm ateşiyle körüklenen o yangını körükleyebilselerdi, bu durum Rusya'nın konumu için oldukça vahim bir hal alabilirdi.