9 Eylül 1904

İstanbul, 9 Eylül. - Van Vilayeti'ndeki son olaylar hakkında aşağıdaki ayrıntılı konsolosluk raporları mevcuttur:

Ağustos ortasında İran'dan vilayete bazı Ermeni çeteleri girmiş, bunlardan daha büyükçe bir çete Van yakınlarına yerleşmiştir. Ağustos sonunda jandarma ve askerler tarafından yürütülen aramalar vesilesiyle yaklaşık yirmi Ermeni öldürülmüş ve bazı evler yakılmış, bu da Van'ın Ermeni halkı arasında büyük bir paniğe yol açmıştır. 1 Eylül'de şehrin yakınlarında ordugâh kurmuş olan bir çete şehre girmiş, ancak püskürtülmüş ve şu anda takip edilmektedir. Dünkü konsolosluk telgrafları, şu anda Van ve çevresinde tam bir sükûnetin hâkim olduğunu bildirmektedir. Osmanlı açıklamalarına göre çete şehre girmemiş, Van çevresindeki bahçelerde saklanmış ve Sultan'ın tahta çıkış kutlaması gününde şehre girme niyetinde olmuş, ancak bir gün önce birkaç el ateş edilerek püskürtülmüştür. Bitlis, Van ve Erzurum vilayetlerindeki durum son zamanlarda şüphesiz kötüleşmiştir; ancak hiçbir şekilde sıklıkla tasvir edildiği kadar tehlikeli değildir. Üç vilayetten gelen haberlerin önümüzdeki dönemde her hâlükârda ihtiyatla karşılanması gerekmektedir, zira Ermeni tarafınca ve Ermeni yanlılarınca sistematik olarak kafa karıştırıcı haberlerin yayıldığı kanıtlanmıştır. Konsolosluk raporlarının bile son zamanlarda çoğu kez tamamen güvenilir olmadığı ortaya çıkmıştır; zira son derece geniş görev bölgelerindeki az sayıdaki konsolos, çok az sayıda güvenilir ve tarafsız bilgi kaynağına bağımlıdır. Bâbıâli, çeşitli diplomatik çevrelerden çete faaliyetlerini hızlı ve kararlı bir şekilde bastırması, ancak bu sırada birliklerin ve Kürtlerin taşkınlık yapmamasına özen göstermesi yönünde ciddi tavsiyeler almıştır. Birbiriyle örtüşen haberlere göre, Ermeni halkının çoğunluğunun çete hareketiyle bağı azdır, ancak çetelerin acımasız teröründen, birliklerin ve Kürtlerin taşkınlıklarından az çekmemektedir.

Pester Lloyd Gazetesi, 9 Eylül 1904. anno.onb.ac.at