28 Haziran 1877

Erzurum, 10 Haziran. - Mektubum, Erzurum'daki Trabzon postasının hareket vaktine kadar yetişemedi.

Dün bizzat karargahtan buraya gelmiş olarak, en son olayları bilginize sunarak onu şimdi tamamlıyorum.

Neriman ve Oltu'daki Rus öncü birliklerine karşı oldukça iyi planlanmış olan harekat, çeşitli zor tahmin edilebilir koşullar nedeniyle, ordu komutanının ondan beklediği başarıya ulaşamadı. Raşid Paşa, en gerekli bagaj ve mühimmat ikmali için nakliye aracı eksikliği nedeniyle hareketini hemen gerçekleştiremedi, 12 saat gecikti ve bu durum, ayın 5'inin sabah saatlerinde Oltu yakınlarında uygun bir kanat pozisyonuna giren Şahin Paşa'nın, gün boyunca onu beklemesine neden oldu. Ancak Ruslar, muhtemelen düşmana her yerde memnuniyetle casusluk hizmeti veren Ermeni köylüler aracılığıyla, tehlikeli yakınlıklarına dair haberi almışlar ve kendileri için kurulan tuzaktan zamanında kaçmak için acele ettiler. Eğer Şahin Paşa, Ruslar üzerinde yaratması gereken beklenmedik kanat saldırısının etkisinin bilinciyle, Raşid'i beklemeden bağımsız hareket etseydi, onları kesinlikle sarsar ve Bardes'ten Rus geri çekilme hattına giren Kürt süvarilerine kolay bir oyun alanı sağlardı.

Ancak bu sonuncular [Kürtler], acele de olsa Penek'e düzenli bir geri çekilme gerçekleştiren oldukça iyi birleşmiş piyade ve süvari birlikleriyle karşılaştılar ve düşmanı takip etmekle yetinmek zorunda kaldılar. Böylece Ruslar, kendileri için düşünülen hezimetten kurtuldular. Operasyonun stratejik başarısı yine de tatmin edicidir. Ruslar, Neriman'dan Penek'e kadar olan yol güzergahını tahliye ederek, Penek'e vardıkları 23 Mayıs'tan beri elde ettikleri tüm ilerlemeleri kaybettiler: Şimdi Rus öncü birliğinin, önemli ölçüde takviye edilerek, yeniden Oltu'ya doğru ilerlemesi beklenmektedir; şu anda yaklaşık 10 Türk taburu tarafından işgal edilen bu şehirde karşılaşacakları direniş, açık alandaki ilk çatışmalara yol açacaktır.

Karargahta, Ardahan Komutanı Hüseyin Sabri Paşa'nın görevini yapmadığına, Emir Oğlu'ndaki garnizonu desteksiz bıraktığına, top mühimmatını haksız yere tasarruf ettiğine ve karargahtan Ardahan'a yönlendirilen 6 tabur takviye ulaşana kadar kaleyi kolayca elinde tutabileceğine dair kesin bir kanaat hakimdir. Ancak Ardahan sadece yarım gün dayanabildi; sağ Kura kıyısı daha sonra tahliye edildi ve eğer köprü, bombardıman sırasında Ruslar tarafından nehir [üzerinde] yıkılmasaydı, garnizonun büyük bir kısmını esir alırlardı. Takip için görevlendirilen Rus Dragonyer alayı, azgın suyu geçerken, vahşi sulara boğulan insan ve atlar bakımından önemli kayıplar verdi ve neredeyse tüm garnizon dağlara kaçmayı başardı; sadece malzeme ve aralarında yaşlı Tugay Generali Ali Paşa'nın da bulunduğu göz ardı edilebilir sayıda esir, galiplerin elinde kaldı. Garnizonun kayıpları 16 subay ve yaklaşık 600 erin ölümünden, 22 subay ve hastanelere kabul edilen 150 erin yaralanmasından oluşmaktadır. Ölü ve yaralı subaylar arasında nispeten çok sayıda komutan bulunmaktadır.

Ardahan'da bulunan Türk askeri doktorlar Ruslar tarafından evlerine gönderilirken, sözleşmeler gereği Türk hizmetinde bulunan yabancılar ise Rus ordusunda görevlendirildiler. Hüseyin Sabri Paşa burada, Erzurum'da bulunuyor, askeri mahkemeye sevk edildi ve şimdiye kadar iki kez sorgulandı. Size davanın gidişatı hakkında rapor vereceğim. Ahmet Muhtar ayrıca, Şahin Paşa'yı Oltu'da gösterdiği inisiyatif eksikliği ve bağımsız olmayan, kararsız hareket tarzı nedeniyle sorumlu tutmayı planlıyor.

Çerkeslerin komutanı, bilgili bir Genelkurmay subayı olan Ferit Musa Paşa ile Mareşal Komutan, benim kamptaki varlığım sırasında, 29 Mayıs'ta Kars önlerindeki Benli Ahmet muharebesi nedeniyle gergin bir tartışma yaşadı. Mareşal'in suçlamaları üzerine Musa Paşa buraya geldi ve iddiaya göre orada kendini savunmak ve şikayette bulunmak üzere buradan Konstantinopolis'e gitmek istiyor.

Mareşal'in memnuniyetsizliğinin nedeni şuydu: Mayıs ayının son günlerinde Ordu Komutanı, Rusların Kars'ın yaklaşık üç saat batısındaki Muşad köyü yakınlarında sabit bir mevzi almayı planladıkları haberini aldı. Musa Paşa'ya oradaki durumu aydınlatması için emir verdi ve ikincisi 500 atlı ile dağ sıraları boyunca Muşad yakınlarındaki Benli Ahmet köyüne kadar yürüdü, burada dağlarda durdu ve orada daha önemli Rus kuvvetleri tespit etti. Haberci aracılığıyla Kars Komutanı Hüseyin Hami Paşa'ya başvurdu, o da kendisine 29 Mayıs için Benli Ahmet istikametinde piyade ve topçu desteği ile iş birliği sözü verdi. Ancak bu tarihte Kars garnizonu, yapılan anlaşmaya rağmen hareketsiz kaldı ve Ruslar öğleyin Benli Ahmet'i boşalttığında, Musa Paşa akşama doğru orayı işgal etti ve oraya yerleşti.

Kuşatma ufukta; 2 Haziran'dan beri telgraf bağlantısı kesin olarak kesildi ve Türk karargahı, muhtemelen en iyi hizmeti verebilecek olan güvercin postasının kurulumunu düşünmemiş olmaktan derin üzüntü duyuyor. Çok sayıda kaçak, Rus Çerkesleri, her gün Türk kampında görünüyor; Kafkasya'daki ayaklanmanın ilerleyişine dair henüz doğrulanmamış çeşitli söylentiler Türk askerlerinin saflarında dolaşıyor ve Rusların nispi hareketsizliğini, arkalarında ortaya çıkan tehlikelerle ilişkilendiriyorlar. Konstantinopolis ile Trabzon arasındaki posta bağlantısı çok düzensiz; 20 Nisan'dan beri memleketten hiçbir haber almadım.

N. v. Schluga.

Pester Lloyd Gazetesi, 28 Haziran 1877. anno.onb.ac.at