26 Temmuz 1873
İRAN'DAKİ İSRAİLLİLER
Şah'ın İngiltere'deki ikametgâhı sırasında, birçok tanınmış İsraillinin, İran'daki soydaşlarının kaderiyle ilgili özel ilgilerini dile getirme fırsatını yakaladıklarını gördük. Bu vesileyle, Paris'teki Chronos gazetesi, İranlı İsrailliler hakkında aşağıdaki bilgileri yayımladı.
Antik çağlardan beri İran'a yerleşmiş olan İsrailliler, Sasani döneminde ve Müslüman hanedanlığın ilk zamanlarında çok sayıda ve güçlüydüler; esasen o ülkelerin eyaletlerinde şehirlerin tamamına hâkimdiler. Sonraki dönemlerde durumları sefil bir hal aldı; zulümler o kadar arttı ki, Polak'ın belirttiğine göre, şu anki toplam İranlı Yahudi aile sayısı bini geçmemektedir. Üç büyük topluluk Şiraz, İsfahan ve Katan'da bulunmaktadır; daha az sayıda topluluk ise Tahran, Demavend, Bafruj ve Kazerun'da mevcuttur; diğer küçük gruplar ise Kürtlerin arasında dağınık bir şekilde yaşamaktadır.
Yahudiler için kutsal bir hac yeri olan Meşhed'in sakinleri, bir zamanlar orada yaşayan Yahudilerin maruz kaldığı dayanılmaz acılardan kaçmak için [din değiştirdiler], diğerleri ise görünüşte İslam'a geçtiler, ancak yine de atalarının dinini gizlice icra etmeye devam ettiler. İranlı Yahudiler, Sefarad mezhebine mensuptur. Çok eşlilik, ekonomik nedenlerle nadiren uygulansa da, onlar arasında yasak değildir. Orta Çağ'da Doğu'nun birçok yerinde olduğu gibi bugün de, "Cehudi" olarak adlandırılan Yahudiler, İran'da özel mahallelerde yaşamaktadır. Evlerinin kapılarını, kalabalığın ve zorba kişilerin darbelerinden kendilerini daha kolay koruyabilmek ve böylece saklanabilmek için çok alçak ve dar inşa etmişlerdir; bu zorbalar, her fırsatta toplumdan ağır vergiler talep etmektedirler.
İsraillilerin neredeyse her gün maruz kaldıkları kötülükler, onları Türkiye'ye, Türkistan'a ve Afganistan'a göç etmeye zorlamaktadır; buralarda kaderleri daha iyidir. Gerçekten de Yahudiler, İran'da oldukça önemli bir yere sahiptir; endüstride, ticarette, mücevheratçılıkta ve ilaç imalatında; sülfürik asit, alkol, eter, kükürt ve nitrik asit vb. üretirler. Kimya konusundaki pratik bilgileri, onları halkın gözünde yetenekli eczacılar yapmaktadır. Doktorlar olarak da büyük şöhret kazanmışlardır; son hükümdar Mehmed Şah'ın doktoru Hak-Nazar adında bir Yahudiydi. Ayrıca aralarından ünlü şairler ve müzisyenler de çıkmaktadır.
Konuştukları dil, Süryani ve eski Farsça lehçelerinin bir karışımı olan bir tür lehçedir; Farsça yazarlar ancak İbrani harfleri kullanırlar. Polak, İranlı İsrailliler arasında birbirinden farklı iki tür ayrım yapmaktadır. Birincisi, ince ve kavisli burunları, siyah ve parlak gözleri, ince dudakları ile karakterize edilir ve saf Arap tipine yaklaşır; diğer türün ise aksine, kalın dudakları ve ayrıca kıvırcık saçları vardır; belki de bu, [bir] Sami kavmiyle karışımın ilk sonucudur.
ΝΕΟΛΟΓΟΣ Gazetesi, 1873-07-26, No 1352. (Hellenic Parliament Digital Library)
Bu çalışmayı faydalı bulduysanız, devam etmesine destek olabilirsiniz. Patreon hesabımız üzerinden de aylık sadece birkaç dolarlık katkınız, Kela Pazû sitesinde daha fazla tarihî gazete çevirisinin yayımlanmasına yardımcı olacaktır.
Yorumlar
Yorum Gönder