16 Şubat 1857

PERSİYA

İran'dan gelen son haberler, Şah hükümetinin savaşı ulusal hale getirmek için her yola başvurduğunu bize bildiriyor. Düşman taraflar, mevcut hanedanın düşüşünü sağlamak amacıyla iç savaşı körüklemekten geri durmuyorlar.

Rusya'nın geçici maslahatgüzarı Sayın Lagovski, Şah ile gizli bir görüşme yaptı ve ona, düşmanlarının komplolarına karşı güvende olmak için Rusya'nın tavsiyelerine uyması gerektiğini söyledi. Saraydan ayrılırken Sayın Lagovski, Şah'a, eğer İran bu tavsiyelere kulak asmazsa, Çar'ın, Şah'ın devletlerini koruma sözüne sadık kalarak, mevcut hükümdarın torunu ve İran'ın kuzeybatı eyaletlerinin eski genel valisi olup birkaç yıl önce Rusya'ya sığınmak zorunda kalan ve orada büyük hürmet gören Prens Beme Mirza'yı Irak tahtına çıkaracağını ekledi. Bu Rus ajanının sözlerinin, mevcut savaşın doğurabileceği tüm sonuçları kavrayan hükümdarı derinden sarsmış olduğu söyleniyor.

Farsistan eyaletinin askeri yöneticileri, eski bir kişisel düşmanlıktan hareketle birbirleriyle savaşmaktan geri durmuyorlar. Serdar Elne Han ve Mehmet Taki Han, Bender-Buşehr'in düşüşünden yararlanarak, artık üst komutan olarak tanımak istemedikleri Şiraz'ın ünlü komutanı Serdar Hayzi Kaval aleyhinde her türlü suçlamayı sıralıyorlar.

İki Kürt lider Rıza Kuli Han ve Rıza Kola Şah Han arasındaki rekabet önemli sonuçlar doğurma tehdidi oluşturuyor. Rıza Kuli Han'ın, Fars Kürdistanı Hükümetinde Rıza Kolam Şah Han'ı saf dışı bıraktığı biliniyor. İkisi kardeştir ancak hırsları ve anneleri, Fet-Abli Han'ın kızı ve Mansior Kürdistan Vali'nin dul eşi Prenses Yaliye'nin düzensizlikleri yüzünden birbirlerine karşı ölümüne savaş ilan ettiler. Büyük oğul Rıza Kuli Han, ailesini küçük düşüren bu sefahatleri sınırlandırmayı arzulamaktadır ancak isminin onurunu pek önemsemeyen kardeşi, annesinin sarayla olan ilişkilerinin kendisine Rıza Kuli Han'ı alt etme yollarını sağlayacağını umarak bu sefahatleri desteklemekte ve teşvik etmektedir.

İran Hükümeti tarafından, Mavenderan Genel Valisi Ciafer Kuli Han Elgani'ye, Rus makamlarının tüm taleplerini yerine getirmesi için verilen emirler doğrultusunda, mühimmat ve ordu yüklü sekiz gemiden oluşan ikinci filo, yükünü Valfruk limanı olan Meçehediser'e boşalttı. Mühimmat ve askerler, Armol'dan Tahran'a giden yolu, oradan da bir koldan İsfahan ve Fars'a, diğer koldan Hemedan ve Şuser'e (Susa) giden yolu tuttular.

Rusya'nın, Tiflis'ten Salyan'daki Kur nehrinin döküldüğü yere kadar, Kara ovalarından ve Siman ile Karabağ arasındaki bölgelerden geçecek bir demiryolu inşa etmeyi planladığı söyleniyor.

İran hükümetinin, 1853'ten beri Bağdat'a sığınmış olan Şah'ın kardeşi Prens Nlip Sultanad'ı ülkesine dönmeye ikna etmek için gösterdiği çabalar tamamen başarısız oldu. O dönemde tehlikeye giren hayatını, onu Prenses Medul-İlya'nın himayesindekilerin çarptırdığı cezadan kurtaran Albay Schil'in müdahalesine borçlu olan bu prens, Sadrazamın tekliflerini öfkeyle reddetti.

Nlip Sultanad, Şah'ın tek kardeşidir ve 24 yaşındadır. Prenses Medul-İlya ondan nefret eder ve onun yıkımına yemin etmiştir; ancak bu prensin İran'da ve her şeyden önce İran Kürdistanı'nda, annesinin Prenses Kiurda [Kürd?] ve ünlü komutan Yaya Han'ın kızı olması nedeniyle güçlü bir taraftar grubu vardır.

Bender-Buşehr'in düşüşü, İran sarayında çok üzücü bir izlenim yarattı. İran'ın kurtuluşunun Rusya'ya bağlı olduğuna inanan Başbakan Mirza Ha..., gerçek durumun ne olduğunu Şah'tan saklamak için her yolu deniyor.

Şah'ın annesi Prenses Medul-İlya, Başbakan'ın çıkarlarına sadık olmasına rağmen, Rusya'ya teslim olmaktansa İngiltere ile istişare ederek oğluna danışmayı tercih ediyor.

Ordu memnuniyetsiz; bilhassa güney eyaletlerinin askeri garnizonları altı aydır maaşlarını alamadılar ve bu sebeple her türlü taşkınlığı yapıyorlar.

(Topçu komutanı) Mire Penz Fezen Ağa, seyyar topçu bataryalarını organize etmekle meşgul. Daha önce de belirttiğimiz gibi, Rusya tarafından İran'a çok sayıda top verildi ve topçudaki subay ve astsubayların Rus olduğu doğrulanıyor.

ΑΘΗΝΑ Gazetesi, 1857-02-16, No 2527. (Hellenic Parliament Digital Library)