21 Mayıs 1877

Rus "Apomahos" gazetesi, Kağızman Sancağı ve Rus makamlarının yerleştiği Bayazıt hakkında şu bilgileri vermektedir.

Aleksandropol vilayetine komşu olan Kağızman Sancağı, 5.300'den fazla erkek nüfusa sahiptir; bunların 3.000'i Ermeni ve 2.300'ü Türk'tür. Bu sancağın köyleri 76 adet olup, bunların 51'i Türk, 22'si Ermeni ve 3'ü karışık nüfusludur. İdare merkezi, kaymakamın bulunduğu Hacı Veli'dir.

Erivan generalinin kumandasındaki Rus kuvvetleri tarafından işgal edilen Bayazıt, sancağın (kâimi makamlığın) baş şehri ve mutasarrıflığın (?) merkezidir. Şehrin nüfusu 1300 erkek olup, bunların 800'ü Türk, 400'ü Kürt ve pek azı Ermeni'dir; şehirde 320 ev bulunmaktadır.

Şehrin batısında, kuzey yamaçlarında, Bayazıt'tan Karakilise ve Erzurum'a giden yolun bulunduğu Alaşgerd sıra dağları uzanmaktadır. Bu sıradağın en yüksek noktası olup adını da bu dağa veren Alaşgerd Dağı, Bayazıt'tan kuşbakışı 50 verst uzaklıktadır.

Aynı gazete, resmî telgraflarda anılan ve Rusların işgal ettiği yer ve mevkiler hakkında şu bilgileri de vermektedir:

Telgraflarda adı geçen Kanikey, Vladikars, Tikma, Şenevit(?), Bcurgan ve Askirt köyleri, Kars'ın güneyinde ve güneybatısında, bu kaleyle Erzurum arasındaki iletişim hattı üzerinde bulunmaktadır. Kanikey, Kars'tan 12 verst uzaklıktadır; Tikma ile Vladikars ise Kars'tan 8 verst uzaklıkta, Tsortlipağı yakınındadır. Kars'ın güneybatısındaki Soğanlı Boğazı, Kars'tan 60 verst uzaklıktadır. Kars'ın kuzeydoğusundaki Zayim ise 15 verst uzaklıkta olup, bu vadide bulunan Halyolu köyü Zayim'in 12 verst güneyinde, Aleksandropol'den Kars'a giden yol üzerinde bulunmakta ve bu şehre 15 verst uzaklıkta bulunmaktadır. Kzınka köyü ise Kars'ın 12 verst güneydoğusundadır.

Rus gazeteleri, Büyük Dük Mihail'in Kafkasya ordusuna, düşmanlıkların başlangıcı vesilesiyle yayımladığı günlük emrin metnini neşretmektedirler; metin şöyledir:

"Subaylar ve erler! Kafkasya ordusu için parlak günler geldi.

Yüce hükümdarımızın iradesi, aziz vatanımızın şerefini ve haysiyetini yılmaz bir surette savunmanızı sizden istemektedir.

Arkanızda, Kafkasya ordusunun şanlı geçmişi, babalarınızın ve kardeşlerinizin kahramanca başarılarıyla süslenmiş olarak bulunmaktadır.

İleri! Tanrı'nın yardımıyla, vatan uğruna ve büyük hükümdarımız uğruna!

Kafkasya Ordusu Başkumandanı

[İmza:] MİHAİL"

ΝΕΟΛΟΓΟΣ Gazetesi, 1877-05-21, No 2472. (Hellenic Parliament Digital Library)