24 Aralık 1895

​Kırım'ın Eupatoria (Gözleve) şehrinde çıkan Türkçe gazete "Tercüman"ın yakın zamanda ortaya koyduğu üzere, Ermeni hareketinin gerçek kökeninin dışarıdan gelen kışkırtmalarda veya provokasyonlarda değil, Ermenilerin çalışkanlığında ve sürekli ilerlemesinde aranması gerekmektedir.

Onların, kendilerini her geçen gün daha fazla geliştirmeye çabaladıkları, okullarının iyi bir şekilde organize edilmesine ve ticari ilişkilerinin sürekli olarak genişletilmesine odaklandıkları belirtilmektedir. Ermeni meselesinin ekonomik bir sorundan ziyade siyasi bir mesele olduğu ve bu anlamda sadece Anadolu ve Kürdistan'da değil, aynı zamanda Kafkasya ve Gürcistan'da da mevcut olduğu ifade edilmektedir. Çalışmaları ve bilgileri sayesinde Ermenilerin; Kürtler, Lazlar, Gürcüler ve Tatarlardan üstün olduğu savunulmaktadır. Daha 25 yıl öncesinde bile Avrupa, Amerika ve Hindistan'ın en önemli şehirlerinde Ermeni ticaret hanelerinin kurulduğu ve Ermenilerin uzun zamandır yükseköğretim kurumlarına devam ettiği aktarılmaktadır.

Kafkasya'daki Müslüman ipek üreticilerinin, mallarını Moskova ve Lyon'daki fabrikalara satarken Ermeni tüccarların aracılığına ihtiyaç duydukları belirtilmektedir. Anadolu'daki Müslüman tüccarın da İngiltere'den mal ithal etmek istediğinde Ermeni aracılara bağımlı olduğu ifade edilmektedir. Bakü'deki yükseköğretim kurumlarında, orada yerleşik olan Müslümanların sayısı Ermenilerinkinden çok daha büyük olmasına rağmen, yine de Ermeni öğrencilerin çoğunluğu oluşturduğu bildirilmektedir. Ermenilerin, Osmanlı'da olduğu gibi Rusya'da da ticari hayatta ve devlet hizmetinde öne çıktıkları belirtilmektedir.

Gürcülerin ve Tatarların toplumsal hayatta daha yüksek bir basamağa şikayetler, entrikalar veya düşmanlıklar yoluyla değil, yalnızca çalışma ve eğitim sayesinde ulaşabilecekleri ifade edilmektedir. Eğer bu yola girmezlerse, mülklerinin yavaş yavaş Ermenilerin eline geçeceği öne sürülmektedir.

Wiener Zeitung Gazetesi, 24 Aralık 1895. anno.onb.ac.at