25 Kasım 1944

Sovyet Rusya’nın Kürt Politikası

İran’daki Son Olaylara Dair

Cenevre, 24 Kasım - (Interinf) İran'daki son olaylarla güncel bir aşamaya giren Kürt sorunu, Sovyet Rusya'nın yeni Kürt politikası nedeniyle İngilizlerin Orta Doğu politikası açısından tatsız bir dönemeç aldı. Birkaç yıl öncesine kadar Kürtler, İngilizlerin Irak Araplarına zorluk çıkarmak amacıyla elinde tuttuğu bir kozdu.

Artık Kürtler, Bolşeviklerin elinde bir araç haline gelmiştir. Son aylarda ve haftalarda gerçekleşen Kürt ayaklanmaları Sovyet ajanları tarafından hazırlandı. Bağdat'ta tutuklu bulunan Barzan Kürt Şeyhi'nin kaçışı Sovyet Rus yardımıyla sağlandı. Irak, Türkiye ve İran'daki Kürtlere, Sovyet Rus cephaneliklerinde, özellikle de Tiflis'te üretilen silahlar sevk edildi.

Sovyet Ruslar, iki geleneksel rakip olan Ermenileri ve Kürtleri birbiriyle iş birliği yapmaya ikna etmeyi başardı. Bilindiği üzere II. Abdülhamid, Kürtleri Ermenilerin sayısını azaltmak için kullanmıştı. Bu iki halkın Rus himayesindeki iş birliğiyle, Sovyetlerin mücadele hattı Akdeniz'de Beyrut'a ve Basra Körfezi'ne kadar uzanmıştır. Rus Ermenistanı'ndan başlayan güç alanı, İran-Türkiye sınır bölgesinden geçerek bir yandan Irak'a, diğer yandan ise Türkiye'den kaçan Ermenilerin büyük sayılarda yerleştiği ve kilit ekonomik konumları ellerinde tuttuğu Suriye-Lübnan Akdeniz kıyısına kadar uzanmaktadır. Bu Ermenilerin çoğu kararlı bir şekilde Sovyetler Birliği'nin arkasında durmakta ve Anglo-Sakson politikasından çoktan kopmuş bulunmaktadır. Arada kalan Sovyetler, Moskova'da kendileri için kiliseler, okullar ve basından oluşan büyük bir propaganda mekanizmasının hazırlandığı Süryanilerden de yararlanabilmektedir; bu topluluk, Müttefikler için istenen görevleri yerine getirdikten sonra Batılı güçlerin bilgisi ve göz yummasıyla sürüldükleri Irak'taki eski yurtlarına, İran'daki Urmiye Gölü (Rızaiye) üzerinden bakmaktadır.

Ermeniler, Kürtler ve Süryaniler ile Sovyetler Birliği; Türkiye'ye, İran'a ve Kuzey Arap ülkelerine büyük zorluklar çıkarabilir ve nitekim bunu şimdiden büyük ölçüde yapmaktadır.

Kürt sorunu Türkiye'de ortadan kaldırılmış değildir. Son dönemde Sovyet Rus ajanları tarafından kışkırtılan Güneybatı İran'daki Kürt isyanı çökmüş durumdadır. İngiliz-Irak polis görevlileri bu çöküşün sağlanmasına katılmıştır. İran Kürdistanı halkına, İranlı hükümet yetkilisi Samii tarafından Miyandoab'da yapılan bir konuşmayla tekrar alışılagelmiş işlerinin başına dönmeleri çağrısında bulunuldu. Aynı zamanda İran hükümeti, benzer olayların tekrarlanmasını engelleyebileceğine inandığı kapsamlı tedbirler aldı. Bu isyanın patlak vermesinin, Sovyetlerin İran'da tırmandırdığı hükümet kriziyle aynı zamana denk gelmesi tesadüf değildir. Hükümdar, bu Sovyet baskısından ancak Anglo-Saksonlara daha yakın durarak kaçınabileceğine inanmaktadır. Şah'ın Daily Express muhabirine verdiği röportaj, Belçika, Lüksemburg ve Yunanistan'ın kurtarılışını övmekte ve bu ülkelerin siyasi kaderine müdahale eden Müttefiklerin ilgisini öne çıkarmakta, buna karşılık diğer devletlerin Sovyetler Birliği tarafından "kurtarılmasını" ise sessizlikle geçiştirmektedir. Ancak Kürt sorununda net bir sonuca varılamadığı gibi, İran'da Anglo-Sakson üstünlüğünün mü yoksa Rus üstünlüğünün mü hakim olacağı sorusunda da kesin bir sonuca varılmış değildir. Mücadele halen karşılıklı olarak sürmektedir.

Pester Lloyd Gazetesi, 25 Kasım 1944. anno.onb.ac.at