29 Ocak 1896

Londra, 29 Ocak. Ermenistan'daki olaylara ilişkin kapsamlı bir Mavi Kitap yayımlandı.

Söz konusu kitap, 24 Haziran 1894 ile 16 Ekim 1895 tarihleri arasındaki telgrafları ve Sason'daki katliamları inceleyen Genel Komisyon'un bir raporunu içermektedir. Raporda, Kürtler ile Ermeniler arasındaki düşmanlıkların yıldan yıla büyüdüğü tespit edildikten sonra, kendisini Murad olarak adlandıran kışkırtıcı Hamparsum Boyacıyan'ın bölgedeki faaliyetleri anlatılmaktadır.

Bu adam tarafından kışkırtılan Ermeniler, birçok durumda, özellikle hayvan anlaşmazlıklarıyla bağlantılı olarak Kürtlere hakaret etmiştir. Bu durum Kürtler tarafından karşı tedbirler alınmasına yol açmıştır. Ermeniler köyleri terk etmiştir. Anlaşmazlıklar başlamıştır. Ermeniler isyan halinde kabul edilmiş; birlikler hareketi bastırmak ve Murad'ı yakalamak için Muş'tan yola çıkmıştır. Ermenilerin öldürüldüğü gerçeği tespit edilmiştir, ancak ayrıntılar abartılı bir şekilde sunulmuştur. En büyük katliam, Rahip Johannes'in ve Geliye Guzan yakınlarındaki kampta bulunan çok sayıda Ermeninin katledilmesi olup burada kurbanların sayısı 40 ila 50 arasındaydı. Kocalarından ayrılan kadınlara tecavüz edildiği fiilen kanıtlanmıştır, ancak bunu zaptiyelerin mi yoksa askerlerin mi yaptığı konusunda ifadeler çelişmektedir. Kanar, Şimil, Semal, Geliye Guzan köyleri ile Talori bölgesi tahrip edilmiş ve yaklaşık 5000 kişilik nüfus yerlerini terk etmeye zorlanmıştır.

Mavi Kitap, İngiliz murahhası Shipley'nin, Ermeni kurbanların sayısının İngiliz ve yabancı basın tarafından abartıldığını belirten bir muhtırasıyla sona ermektedir. Yiyecek sıkıntısı nedeniyle ölenler de dahil olmak üzere toplam kurban sayısı yaklaşık 900'dür. Ermeni kadınların Türk askerleri tarafından katledildiği iddiası doğrulanmıştır. Shipley, Türk makamlarının sahte isyanı bastırmaktan ziyade ilgili bölgelerin yok edilmesini istediğine ikna olmuştur. Aynı zamanda Shipley, Türk makamlarına karşı kışkırtmanın, yurt dışındaki Ermeni komiteleri tarafından yıllarca Muş ve Talori bölgelerindeki Ermeniler arasında yürütüldüğünü belirtmektedir. Bu hareketleri kontrol altına alma çabalarındaki başarısızlık, Türk makamlarının öfkelenmesine yol açmıştır. Türk hükümeti, tüm tebaa sınıflarına koruma sağlama hususundaki birincil görevini yerine getirememiştir.

Pester Lloyd Gazetesi, 29 Ocak 1896. anno.onb.ac.at