30 Kasım 1928

Eleştiri ve Bibliyografya

N. KARPOV, «Modern İran Ekonomisi». Zakkniga Yayınevi, 1928, s. 1-218. Fiyat 2 ruble 25 kopek.

Yazar, modern İran ekonomisinin durumuna dair bir tablo sunmayı amaçlamıştır. İran ekonomisine dair verilerin dağınıklığı ve ülkenin geçirdiği köklü değişimler göz önüne alındığında, yazarın üstlendiği görev hiç de kolay değildir. Ancak yazar bunun üstesinden gelmiştir. Kitap, 1928 yılı verilerine göre İran ekonomisi üzerine mükemmel bir sistematik başvuru kaynağı niteliğindedir.

Kitabın eksiklikleri arasında, bazı önemli olguların yeterince vurgulanmamış olması sayılabilir. Yazar, kısa bir coğrafi tasvirle başladığı çalışmasında, İran ekonomisinde çok önemli bir rol oynayan iklim koşullarının önemini yeterince vurgulamamıştır. O zamana kadar İran, tarım ürünü ve hammadde üreten bir ülke olmuş, bu durum tarımsal ekonomisinde istisnai bir öneme sahip olmuştur.

Bir Fransız gezginin, İran'ın tamamındaki su tabakasının nasıl aktığına ve bu tabakanın yüzeye çıktığı yerlerde yaşamın nasıl geliştiğine dair yaptığı başarılı tanımlamaya bakılırsa, İran için su meselesi, ülkenin ekonomik incelemesinde özel bir dikkat gerektiren bir konudur.

Diğer bazı konular da yazarın dikkatinden kaçmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır: Kaşan bölgesinin ekonomik faaliyetleri; burada oldukça yaygın olan pamuklu kumaşlar, [belirsiz] (ticari mallar), kervan taşımacılığı için hizmet veren ürünler ve bu üretimin boyutu; [belirsiz] gazın ne olduğu, nasıl ve ne miktarda üretildiği; [belirsiz] kuru üzüm ve bunun için gereken sandıklar ve diğer malzemeler. Kitapta bu soruların yanıtları yok. Örneğin Kaşan hakkında neredeyse hiçbir şey söylenmemiş.

Hazar kıyısındaki vilayetlerin üretimleri ve oradan dışarıya yapılan ihracat (kümes hayvancılığı, kuzu derisi ve samur, yün, narenciye yetiştiriciliği vb.) hakkında üretim dökümü yapılırken çok az bilgi verilmiştir. Afyon sorununun anlatımı oldukça iyidir, ancak İran hükümetinin buna yaklaşımı net değildir.

Ormanlar hakkında çok ayrıntılı ve iyi bir bölüm yazılmıştır; ancak en önemlisi olan, İran ormanlarının iklim üzerindeki etkisini felaket derecesinde yansıtan durumu belirtilmemiştir.

İran'da ormanlar sadece Hazar kıyısında ve Kazerun civarında değildir. Luristan ormanları, Kuhgelu ormanları ve Azerbaycan'daki ormanlar? Ya Kürdistan ve Luristan'daki mazı meşesi?

Hazar'daki balıkçılık hakkında iyi veriler verilmiştir ancak nehirlerin çoğunun imtiyaza girmediği ve yıllık olarak kiralandığı belirtilmemiştir.

Taş kömürü meselesine ve demiryolu meselesine (Tahran'dan [okunamadı]... - bu konuda İran gazetelerinde çok şey yazılıyor) yeterince dikkat edilmemiştir.

Ulaşım bölümünde otomobilcilik, navlun ve kervan taşımacılığı ile ilgili veriler çok azdır; sadece Culfa'dan Tebriz'e uzanan demiryolu [belirsiz] edilmiştir.

Gerek İran için imtiyazlar konusu o kadar büyük bir öneme sahiptir ki, buna özel bir bölüm ayırmak gerekirdi.

Petrol hakkında çok iyi bir bölüm var. Ticaret hakkındaki bölüm, istatistik tablolarla desteklenmiş olup son derece bilgilendiricidir. N. Karpov'un çalışması, İran ekonomisinin başlıca yönlerini gerçekten kapsamaktadır ve yazarın elindeki çok sayıda olgusal materyali içermektedir. Kitabın en büyük meziyeti budur. Kitaba, faydalı ve başvuru niteliğinde yaklaşık kırk sayfalık ekler konulmuştur. N. Karpov'un kitabının geniş bir kitleye ulaşmasını dileriz.

Omega.

Zaria Vostoka Gazetesi, 30 Kasım 1928, No 276. (საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა)