2 Eylül 1877

 St. Petersburg, 28 Ağustos. (Orijinal Muhabir) Rus Asya Ordusu hakkındaki haberleri aşağıda sürdürüyorum. Aşağıdaki raporlardan da göreceğiniz üzere, Rus tarafında Muhtar Paşa'nın taarruzuna dair en ufak bir hazırlık dahi yoktu; nitekim 25'inde böyle bir taarruz gerçekleşti.

Rus birliklerini şaşırtma imkânı, şu anda Rusları her taraftan tehdit eden bir konumda olan Muhtar Paşa'nın büyük başarısının temelidir. Bu sabah gönderdiğim telgrafımdan da anlayacağınız üzere, Saim, Mazra, Vezinköy ve Kolopuköy'de konuşlu Türk birlikleri, 25'i sabahı gün ağarırken siperlerini terk ettiler, Parget, Groß-Jagny ve Klein-Jagny arasındaki köyü derhal ele geçirdiler ve Rus sağ kanadını tehdit ederek Taştepe dağlarına hemen siperlendiler. Aynı zamanda, Ani ve Bulanoch arasında konuşlu Türk birliği de benzer bir başarıyla taarruza geçti ve Kızıltepe dağını ele geçirerek buradan Rus sol kanadını ve Rusların gerisini tehdit altına aldı. Ruslar için bu elverişsiz koşullar altında, 20 verstlik hat üzerinde savaş alevlendi. Ruslar adım adım geri itildiler, birkaç gün önce kazandıkları mevzileri tekrar terk etmek zorunda kaldılar, Başgedikler'deki öncü karargâhlarını kaybettiler ve ancak çöken gecenin yardımıyla Kürükdere'de toplanabildiler; Türkler ise tüm mevzileri korudular ve hemen buralara siperlendiler. Ertesi sabah, beklenen kesin savaşı bizzat yönetmek üzere Büyük Dük Michael Nikolajewitsch bizzat Kürükdere'ye vardı.

Şimdi elimdeki yazışmalara geçiyorum:

Kürükdere Karargâhı, 29 Temmuz. Ani, Rus birlikleri tarafından kesin olarak işgal edildi. Burası, Arpaçay üzerindeki geçişi kontrol eden çok önemli bir stratejik noktayı temsil etmektedir. Elde edilen bilgilere göre burası, Koschewnik'ten Abdurrahman karakoluna kadar, tüm birliklerin nehri geçebileceği yegâne noktadır; tek zorluk, sağ kıyıdaki arazinin 50 kulaçlık bir alanda aşırı kayalık olmasıdır. Atschin ile Koschewink arasında, yine Ruslar tarafından tutulan ikinci bir elverişli geçiş noktası olan Kigatsch bulunmaktadır. Ani'ye Derbent ve Bakü alayları gönderildi, ayrıca Albay Bulmerincq'in bataryaların olası kurulumu için emrine iki Kazak sotniyası ve on altı top verildi. Türk karargâhında, dünkü keşfimizin hedefi bilinmiyordu. Siperlerden çıkan birliklere Muhtar Paşa tarafından, savaşa girmemeleri ve sadece manevra yapmaları, geri çekilme sırasında ise Rusları gizli bataryalara ve siperlere kadar çekmeleri yönünde kesin emir verildi. Keşif sırasında Groß-Jagny yakınlarında, Kars'tan Alaca'ya boş fıçı taşıyan 6. Alay 2. Tabur'dan bir Türk askeri esir alındı. Alaca karargâhı şu anda ciddi su sıkıntısı çekmektedir, bu yüzden Muhtar Paşa her taburun, yaklaşık altı kilometre uzaklıktaki Alaca'nın başka bir yamacından su temini için beş fıçıyı hazır bulundurmasını emretmiştir. Esir, Muhtar Paşa'nın, yiyecek sıkıntısı nedeniyle morali bozulan askerleri teşvik etmek için, sadece İsmail Paşa'nın 30 tabur ve Van Şeyhi'nin komutasındaki çok sayıda Kürt süvarisiyle yapacağı taarruz hareketini beklediğini, bunun ardından kendisinin de tüm gücüyle Arpaçay'ı geçerek Erivan Guberniyası'na gireceğini yaydığını bildirdi. İstihbarat raporlarına göre, Nizamiye askerleri ile dağlılardan oluşan süvariler arasında büyük bir anlaşmazlık yaşanmaktadır; ikinciler topluca karargâhı terk etmekle tehdit etmektedirler; dünkü savaştan sonra, kabile reisleri Beglar Ağa önderliğindeki Basarcık Kürtleri, Alaca'daki mevzilerini terk ederek Saganlug'a doğru çekilmişlerdir.

Kürükdere, 30 Temmuz. Bugün bir Çerkez baskını püskürtüldü. Tüm karargâh alarma geçti. Kars'tan, Muhtar Paşa'nın Alaca'daki karargâhına, yani Uzun Sırt tepesine bir telgraf hattı çekildi. Aynı şekilde bizim karargâhımızda da, 40. Piyade Tümeni'nin karargâhı olarak belirlenen Kigatsch'a, Başgedikler'den telgraf hattının uzatılması planlanmaktadır.

Dipnot:

Telgraf dairesinden yeni gelen kısa bilgi: Budapeşte telgrafınız sansürü geçemedi.

Pester Lloyd Gazetesi, 2 Eylül 1877. anno.onb.ac.at