23 Ağustos 1877

 Erimez Karargâhı, Kerhane civarı, 23 Temmuz. (Özel muhabirimizden.)

20-29 Temmuz tarihli Savaş Günlüğü. (Son.)

Cuma, 27 Temmuz. İstirahat günü. Orta halli bir eskort eşliğinde güçlü bir Rus araç konvoyu doğuya doğru çekiliyor. Bayraktar istikametine yöneliyor, oradan güneydoğuya ilerleyerek Arpaçay'ın sığ geçidine ulaşmayı ve onu geçmeyi amaçlıyor. Zira orada tüm silahlı birliklerin geçişine uygun mükemmel bir sığ geçit bulunuyor ve Ruslar, burayı işgal etmek amacıyla sol kıyıda küçük bir askeri kamp kurdular.

Cumartesi, 28 Temmuz. Yahniler muharebesi. Paldirvan'daki Rus kampından Gümrü yönüne iki güçlü araç konvoyu gönderilirken, birkaç gündür yoğun bir şekilde meşgul olan Rus süvarileri, bu kez en sol kanadımıza karşı, Vezinköy yönünde ilerliyor. Bu kez iki kol halinde 4 süvari bataryası ile 4 tugay var. Güneydeki kol; 2 tugaydan oluşuyor, önce Subatan'a yöneliyor, bu yeri keşfediyor, o bölgede küçük bir müfreze bırakıyor ve sol kanadımızın çok ilerisinde yer alan ve ovaya hakim bir şekilde uzanan Yahniler tepeler grubuna doğru ilerliyor. Bir Rus bölüğü güneye, güney kolunun ana gövdesi ise kuzey koluyla beraber, yine 2 tugaydan oluşan (kuzey koluyla) birleşerek, Yahniler'in kuzeyinden Kars istikametine doğru ilerliyor. Paldirvan kampından destek olarak ise çok büyük bir mesafeden bir piyade tugayı, Kızıltepe kampından ise ilkinin kanat koruması olarak bir süvari alayı takip ediyor.

Rusların bu hareketini durdurmakla, en sol kanadımızda konuşlu bulunan ve Kars garnizonuna bağlı Hüseyin Hami Paşa'nın piyade tümeni görevlendirildi. Hami Paşa derhal kendi inisiyatifiyle piyade ve topçusuyla Rusların karşısına çıkıyor. İyi idare edilen, canlı ve isabetli bir topçu ateşi, Rusları kısa sürede durduruyor ve geri çekilmeye zorluyor. Bu arada Edhem Paşa'nın süvari tugayı, düşmanın kanadını takip ederek ve Raşid Paşa komutasındaki 8 piyade taburu ile 1 bataryanın desteğiyle güneyden Yahniler tepesinin etrafından dolaşarak, yukarıda bahsi geçen ve tepenin yarısında çatışan Rus bölüğünü darmadağın ederek, Yahniler'in zirvesine kadar hızla ilerleyip Rus takviye birliklerini vahşi bir saldırıyla püskürtüyor ve tepeden kuzeye doğru inen sürüler halinde Rus konvoylarının sol kanadına dalıyor.

Ruslar, Yahniler'in bu nahoş komşuluğunu süratle terk ediyor ve toplarını, kendilerini durmaksızın takip edip taciz eden öncü birliklere çeviriyorlar. Öğleye doğru çatışma sona eriyor. Kayıplarımız önemsiz, ancak Ruslarınki bu kez çok daha ağır. Yaklaşık 20 esir getiriliyor. Çerkezlerimizin Yahniler'e yönelik saldırısı her türlü övgünün üzerindeydi; Rus süvarilerinin tutumu ise hantal olduğu kadar cesaretsiz ve beceriksizdi. Şimdiye kadar Rus süvarilerinin zayıf performansını, seferin uzunluğu nedeniyle bitkin düşen atlarına bağlamıştım, ancak şimdi yanılgımı kabul etmem gerekiyor. Rus süvarileri, şimdi gözlemleme fırsatı bulduğum üzere, çoğunlukla büyük kütleler halinde ortaya çıkıyor, bu durum onlara önemli derecede hantallık veriyor, düşmanın niyetlerini uzak mesafeden anlamasını sağlıyor ve süvari birliklerine hiç yakışmayacak şekilde tüm birliğe bir çekingenlik ve cesaretsizlik görüntüsü veriyor. 6000 kişilik, 16 toplu bir süvari kolordusunun, Yahniler gibi bu kadar önemli bir mevziyi birkaç düzensiz bölüğe karşı savunamayacağına, bırakın o mevziyi zayıf düşmana kaptırmayı, mevziyi terk etmenin gereksiz kayıplara ve hatta bizzat geri çekilmeye yol açacağını bilmesine rağmen, burada gerçekten yaşandığı gibi (mevziyi kaybetmesi) inanılmaz. Rus süvarilerinin yönetimi, ordu komutanı Loris-Melikoff'a yaraşır düzeyde. Rus süvarilerinin bu denli üstün gücüne rağmen, gece vaktinde veya kanatlarımızdan ve gerimizden mevzimizi taciz etmelerinden söz etmek mümkün değil ve her gece, Allah'a ve Rus süvari generallerinin basiretsizliğine güvenerek rahat uyuyoruz.

Ani muharebesine bizzat katıldım, Yahniler'inkini ise sadece mevzimizin tepelerinden izledim.

Pazar, 29 Temmuz. Görünüşe göre istirahat günü. Hava güzel devam ediyor.

Yahniler'deki kayıplar, 28 Temmuz:

Hüseyin Hami Paşa Tümeni: 6 ölü, 3 yaralı, 5 at,

Edhem Paşa Tugayı: 5 ölü, 11 yaralı, 9 at,

Kürtler: 4 ölü, 4 yaralı, 5 at,

Toplam: 15 ölü, 18 yaralı, 19 at.

Hüseyin Hami, 61 Rus ölüsünü savaş meydanında defnettirdi.

M. v. Schluga.

Pester Lloyd Gazetesi, 23 Ağustos 1877. anno.onb.ac.at