10 Ağustos 1877

St. Petersburg, 6 Ağustos. (Orijinal Muhabir) Tebriz’den bugün, 21 (9) Temmuz tarihli, aşağıda yer alan ilginç mektubu aldım: İran Kürtlerinin Türk askerî harekâtına katılımı.

Raporlarını size defalarca ilettiğim ve her zaman özel bir güvenilirlikle öne çıkan haber kaynağım, bugün, Rus-İran dostluğunun sanıldığı kadar ileri olmadığını ve İran hükümeti Türk tarafını açıkça desteklemese de, tebaasının Türklere karşı Rusya ile yürütülen savaşa aktif bir şekilde müdahil olmasından da rahatsız olmadığını hissettiriyor; bu itirafın, Rus Başkonsolosluğu’na çok yakın olan ve Türk sempatisi beslediğinden kesinlikle şüphelenilemeyecek bir adamdan gelmesi, durumu daha da önemli kılıyor.

Haber kaynağım bana şunları yazıyor: "İran Kürtleri, savaşın başından beri savaşa canlı bir şekilde katıldılar ve büyük kalabalıklar ve müfrezeler halinde sınırı geçtiler; bu esnada şeyhleri, buradaki (Tebriz) Türk konsolosuyla canlı ve enerjik müzakereler yürütüyorlardı. Konsolos, onları tüm gücüyle Rusya’ya karşı enerjik bir eyleme sevk etmeye çalışıyor ki bunda kısmen de başarılı oldu. Büyük bir ödül vaadine güvenen Kürtler, şeyhlerinin isteğini yerine getirmekte gecikmediler ve büyük bir kısmı Van ve Bayezid yönüne ilerleyen güçlü gruplar oluşturmaya başladılar. İran hükümeti bu süre zarfında, Kürt hareketini rahatsız etmemek için birliklerini Kirmanşah bölgesine çekmiş ve Urmiye ve Hoy civarını tamamen korumasız bırakmıştı; öyle ki İran Kürtleri yollarında aşmaları gereken hiçbir engelle karşılaşmadılar; burada ve orada ortaya çıkan birkaç İranlı serbaz ise, Kürtlerin görünmesiyle birlikte her zaman hızla menzil dışına çekildiler. Türkiye’ye giden tüm Kürtlerin yarısından fazlası, düşmanı bile görmeden artık geri dönmüş durumdalar; onlar, Ermeni köylerini yağmalamak ve sakinlerini biraz ölümle gıdıklamak gibi görevi, kendi alışkanlıklarına daha uygun buldular. Urmiye’ye binlerce Kürt "seferden" geri dönüyor ve İran hükümeti, Tahran’daki Rus elçisi Sinovyev’in sınıra bir gözlem birliği yerleştirilmesi konusundaki isteğini artık görmezden gelmek için bir neden görmüyor ve Salmas’ta "Kürtleri bastırmak için" 12.000 asker topluyor. Buna rağmen, Kürt şeyhleri ile Türk konsolos arasındaki müzakereler hala devam ediyor.

23 Temmuz’da size 10 gün içinde kara kuvvetlerinin 1. sınıfının askere alınacağını bildirmiştim. Bugün gece, Bjela tarihli 2 Ağustos (10. gün) tarihli imparatorluk kararnamesi yayımlandı; bu kararname -size telgrafla bildirdiğim gibi- 188.600 kişilik 1. sınıf kara kuvveti askerini göreve çağırıyor. Bunlar savaş alanına gitmeyecek, iç kısımlarda garnizon hizmeti için kullanılacaklar; oysa bugün sabah tüm muhafız alayı Tuna’ya doğru yola çıktı, bu yüzden Petersburg şu anda tamamen askerden yoksun durumda. Aynı zamanda, bugüne kadar dokunulmamış olan Vilna, Varşova, Finlandiya ve Kazan askeri bölgelerinin seferber edilmesi emri de verildi.

Pester Lloyd Gazetesi, 10 Ağustos 1877. anno.onb.ac.at