20 Mayıs 1877

 Türklerin Suhum-Kale'ye saldırısı ve bununla bağlantılı Abhaz ayaklanması hakkında "Daily Telegraph" gazetesine Pera'dan şu bilgiler aktarılıyor:

"Yaklaşık üç hafta önce beş Çerkes reisi Konstantinopolis'ten Batum'a gitti. İsimleri şöyledir: Hacı Hüseyin Bey, Mandlambekat Bey, Manemin Bey, Hacı Ali Bey ve Mehemed Bey. Osmanlı makamları ve kendi soydaşlarıyla birlikte bir eylem için iyi düşünülmüş bir plan hazırlamışlardı. Batum'a vardıklarında, Hasan Paşa'nın beş Türk zırhlı gemisinden oluşan ve önce Mingrelya'daki Rus kale limanlarına karşı yola çıkan filosuna bindiler. Türk savaş gemileri birkaç gün sonra 3 (?) Mayıs günü sabahın erken saatlerinde karanlıkta Suhum-Kale önlerine geldi ve saat 3'ten sonra demir attı. Aynı zamanda Çerkes reisleri beraberlerinde getirdikleri 600 tüfek ve mühimmatla birlikte karaya çıkarıldı ve bunları bekleyen kalabalığa hızla dağıttılar. Yakındaki bölge o kadar hızlı ve tamamen ayaklanmaya sürüklendi ki, gün ağardığında Beylerin yanında yaklaşık 3000 Çerkes toplanmıştı. Bunun üzerine Hasan Paşa, diğer Çerkeslerden, Kürtlerden, Lazlardan ve Türklerden oluşan bir yardım kolordusu çıkardı.

Zırhlılar kaleye şiddetli bir top ateşi açarken, Beyler gönüllüleri ve yardımcı birlikleriyle birlikte mevzilere büyük bir kararlılıkla saldırdılar. Ruslar inatçı ancak sonuçsuz bir direniş gösterdiler ve korkunç kayıplar verdiler. Kaçmak zorunda kaldılar ve Türklerin kaleyi ele geçirmesine izin verdiler. Ayaklanma bir yangın gibi yayıldı. Çevre bölgelerin sakinleri binlerce kişi olarak her türden silahla Türk bayrağı etrafında toplandılar. Rus garnizonlarını ve karakollarını tüm bölgeden kovdular ve yıktıkları Bambori'ye kadar onları kovaladılar. Bu başarılar bildirilince Hasan Paşa, Çerkeslerin silahlandırılması için yeni tüfek ve fişek stoklarını karaya getirtti ve kıyıdan Tiflis'e giden yol boyunca Kutais'e doğru ilerleyecek güçlü bir yerel birlik organize edildi. Batum'a saldıran Rus birliklerinin arkasındaki bölgeyi ayaklandırmak için başka bir büyük grup gönderildi. Ayaklanma, Türkler tarafından sağlanan zengin silah ve teçhizat yardımlarıyla desteklenerek büyük bir hızla kıyı boyunca ve dağlara kadar yayıldı."

Pester Lloyd Gazetesi, 20 Mayıs 1877. anno.onb.ac.at